tabakhone

The National Flower of Albania

2009-05-28T09:16:00.000-07:00

Para disa ditesh degjova kete barcalete per Shqiperine tone te dashur!

Kush eshte lulja simbol e Shqiperise?
Shishja plastike ngjyre blu!

Me erdhi te plas, por edhe per te qeshur!
E vertete, sa nuk ka!

Sa zhulsa paskemi qene mer ti eej!
Si ja paska bo Enveri nuk e di!

Italia vs. Turqia

2009-05-01T06:00:00.000-07:00

Para disa ditesh, duke bredhur neper Internet, lexova komentin e nje te huaji qe kishte pershkuar mbare Shqiperine.
Ai buajti neper hotelet tona dhe drekoi neper restorantet tona, kur nuk ishte duke ngare makinen me qera neper rruget tona!
Ne perkthim te lire, udhetari ne fjale shkruante:

Duke marre ne konsiderate historine e pushtimeve te Shqiperise, eshte gjynah qe ky vend nuk u ndikua pak me shume prej Italise persa i perket ndertimit te rrugeve, dhe pak me shume prej Turqise persa i perket menyse se restoranteve!

M'ane tjeter, nese ky udhetar do kish' pasur fatin qe te buante neper shtepite tona, do vinte re qe brenda shtepise shqiptaret ja kane plotesuar deshiren..disi!
Kuzhina jone shtepiake eshte ndikuar shume nga kuzhina turke, dhe mobiljet tona jane...italiane!

A jena a po s'jena kinga?

2008-12-17T19:12:00.000-08:00

Sot rashe ne kete faqe krejt rastesisht!
http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=fr&u=http://www.voyages.liberation.fr/livre/john-demos-l-albanie-sans-niaiserie&sa=X&oi=translate&resnum=1&ct=result&prev=/search%3Fq%3Dalbanie%2Bjohn%2Bdemos%26hl%3Den

N'ate fare mizerje, shikojini shqipet e mia si e mbajne veten!
Jua marrsha te keqen jua marrsha! Rrezik edhe e kane qeras kete fotografin, ashtu, me ate fukarallikun e vet!

S'ka si ne!

Me ta more f'tyren e n'erin i joti, ose, "Ti ke hyqem me i perpi, po je i gjone e duron shume"

2008-09-29T10:03:00.000-07:00

A ka mbarim marria?
Gjykojeni vete!
Ju lutem, degjojeni deri ne fund kengen

http://www.youtube.com/watch?v=8tNl5dS59TQ&feature=related

Shqiperia, m'ane tjeter, qe te mos mbetet pas ne Konkursin "Miss dhe Mister Vidhisja", ofroi kete tjetrin per konkurim!

http://www.top-channel.tv/new/video.php?id=639

Nga Viset Shqiptare ne Maqedoni, ne Konkurs, konkuron Ekipi i futbollit i Kumanoves qe quhet...K.F.MILANO!
Qe lidhja (ose il connezione, sic i thone Kumanovaret)

http://kumanova.li/modules/news/article.php?storyid=342

Po sic thote dhe kenga per detin:

Permbi ty shkojn shum' gjemi
Edhe bojn zullum
Ti ke hyqem me i perpi
Po je i gjone e duron shume

Parlamentarizem Kolateral, ose... Is there a banker in the House?

2008-05-02T08:21:00.000-07:00

Duke shfletuar gazeta shqiptare ne Internet, rashe ne kete MARGARITAR!!!!
Artikulli i meposhtem eshte marre nga gazeta SHEKULLI, e dates 2 Maj 2008.

"Kredi me letër deputeti.. A mund të ndodhë ndokund kjo lebeti?"
Në një shkrim në faqet tuaja në internet, lexova këtë paragraf: "Kreditë që ka për detyrë të mbledhë ATK njihen në gjuhën e bankierëve si "kredi me kolateral autorizim deputeti"...

Klodian, student UT
Pre, 02 Maj 2008 09:08:00

Në një shkrim në faqet tuaja në internet, lexova këtë paragraf: "Kreditë që ka për detyrë të mbledhë ATK njihen në gjuhën e bankierëve si "kredi me kolateral autorizim deputeti"...

Është një fjali që tregon se shumica dërrmuese e atyre që morën kredi në periudhën '93-'98, paraqesin si garanci për marrjen e kredisë dokumente për anëtarësim në parti apo rekomandime nga deputetët e zonës. Kredi të tilla çuan në falimentim Bankën Tregtare Agrare, e cila u mbyll më prill '98, ndërkohë që dy bankat e tjera u mbajtën në këmbë për shkak se Buxheti i Shtetit mori përsipër kreditë e pakthyera. Këto kredi i kushtuan taksapaguesve 19.2 miliardë lekë të rinj, deri më vitin 2001.

A mund të ndodhë në një vend tjetër normal kjo lebeti ekonomike?

Sot eshte Dita e Veres! Gezuar, dhe mot me mire!

2008-03-14T12:04:00.000-07:00

Sot eshte Dita e Veres!
Gjyshi im, ndjese paste, shkulur nga Elbasani qe i vogel fare, ne kishte dite qe e merrte malli per Elbasanin, ishte Dita e Veres, 14 Marsi.
Neve te tjereve, kjo date nuk na thonte gje. Me perjashtim te faktit qe Baba M ate dite vinte mastike ne tavoline dhe kusherinjte e tjere elbasanllinj e uronin "Mot ma' mire".
Kjo kenge eshte per te gjithe ata qe e festojne Diten e Veres, dhe meqenese Baba M "nuk a' ma' ", po vendos nje kenge per ate qe shkoi, ne vend te asaj qe po vjen.
Gezuar Diten e Veres, dhe... mot ma' mire! :)

Pse Ti Lule Rrin E Mshehun
I
Pse ti lule rrin e mshehun,
E s'prekesh me dore;
Vetem dimtit del e veshun,
Bardh-o porsi bore, hajde, bardh-o porsi bore.

II
Une jam lule dimnore,
Porsi nji pranvere;
Mundesh djal me m'kape ne dore,
Porse nuk kam ere, aman, porse nuk kam ere.

III
Ti pse thirresh lule topce,
Edhe ere nuk ke;
Shifesh rralle nder bahce e kopshte,
Por e bukur je, aman, por e bukur je.

IV
Une jam nji lule e rralle,
Qi shpesh s'iu rri ne dore;
Porse jam une per beqar,
O me thone lule bore, aman lule bore.

"Pavarsejshen of Kosovo" ose "Mu' akoma s'm'ka hik qejfi"

2008-03-05T06:41:00.000-08:00

Para disa ditesh, pashe kete foto ne nje gazete. Pershkruan nje mesuese ne Kosove, tek po i defton nxenesve Flamurin e Kosoves. Ne sqetull mesuesja mban Flamurin Kombetar. Flamuri serb nuk duket asgjekundi - dukshem, nuk eshte e nevojshme t'u shpjegohet femijeve pjesa e Historise se para 98-tes qe ata te kuptojne c'po ndodh. Duke gjykuar nga mosha e femijeve, ne fakt, eshte logjike qe flamuri serb te mos jete prezent. Keta femije jane rritur (mbase edhe lindur) ne nje Kosove te lire nga Serbia! Kjo ndjenje e ngohte lirie qe percon kjo foto me kujtoi Norman Rockwell dhe "4 Lirite" e tij (e di, e di, shume "cheesy", por prape...).
Femija e Kosoves, jam i sigurte, do i gezoje te katerta keto liri!
Dite me te mira...

Me Ramushin

2008-02-20T06:10:00.001-08:00

Ne keto dite te euforise per Pavaresine e Kosoves mendja me shkon tek Ramush Haradinaj.
Uroj qe Ramushi te shpallet i pafajshem (sic edhe eshte) nga Gjykata e Hages, dhe sa me pare te kthehet e ta preke vete ate pune, per te cilen punoi dhe sakrifikoi aq shume.
Ramush, ne jemi te ty!

Veton Surroi - Leter babait me rastin e Pavaresise se Kosoves

2008-02-19T05:46:00.000-08:00

Marre nga gazeta Panorama.

Do të jem në rrugën “Nënë Tereza” pasi që të shpallet sot pavarësia e Kosovës. Tri momente do të më bien në mend. Në njërin, ti, Flaka dhe unë do të ishim në këtë rrugë, që atëherë quhej “Mareshali Tito”, duke festuar Vitin e Ri, njërin prej atyre të të gjashtëdhjetave, se ishim fëmijë, dhe fishekzjarrët e lëshuar nga ushtarët e APJ-së prej ndërtesës së “Ramiz Sadikut” do të na binin m’u afër. Në tjetrin, unë kthehesha me shokët e mi të shkollës, isha në fillore, dhe në platenë përballë hotel “Bozhurit” të atëhershëm do të shihja një autobus kuq e bardhë të “Kosovatransit”, mbi të cilin kishin hipur disa njerëz që u prinin demonstratave. Ishte viti 1968, njerëzit bërtisnin ... “Kosova-Republikë” dhe sapo filloi të ndërhynte policia, një gazetar me përvojë më mori mua dhe shokët e shkollës drejt disa rrugicave, prej të cilave do të mund t’i shpëtonim dajakut, a turmës.Në të tretin, mijëra prishtinas do të dëgjonin thirrjen time dhe të shokëve të mi, dhe do të dilnin me rregull gjatë ditës, duke qëndruar gjysmë ore në heshtje, për të protestuar kundër gjendjes së jashtëzakonshme të vendosur në Kosovën e sunduar prej Milosheviqit, dhe gjysmë ore me qirinj të ndezur për të përkujtuar viktimat shqiptare të dhunës së pushtetit tij.
Momenti i parë i kujtimit filloi me një shëtitje të lehtë, ngrohtësinë e gështenjave të pjekura dhe të dorës tënde që i ngrohte ato tonat, fëmijërore. Momenti i fundit mbaroi me erën e lotsjellësit; tashmë nuk kishte tubim prej disa shqiptarëve që nuk shpërndahej me kërbaç e lotsjellës.
2. Dheu ishte i ngrirë kur të varrosëm. E preka, kishte akull në të, ndërsa arkivoli yt kishte zbritur tërësisht... E ndrydha, që të mos binte një copë akulli, me tingullin e rëndë që përmbante; u bënë disa copëza dheu, me erën e tyre të dimrit që do të të binin mbi. Kisha pritur që do të ktheheshe për Vit të Ri. Prisja se do të vazhdonim bisedat e zhvilluara gjatë verës, ti si babai që gëzohesh me momentin kur mund të bisedosh me të birin si me një të barabartë, unë si i biri që gëzohet për të njëjtën gjë. Kur të pashë në frigoriferin e spitalit, me gjysmën e kokës ende të përgjakur, e të ndrydhur nga një shtyllë betoni, do të kisha edhe ndjenjën e pafuqisë. Ti, që për mua ishe simbol i drejtësisë, mirësisë, maturisë dhe i dashurisë për jetë, po përfundoje si viktimë e dhunës. Isha rritur me bindjen, apo tashmë iluzionin se dhuna tërheq dhunën, se njerëzit si ti nuk mund të jenë cak i dhunës. Frigoriferi i spitalit të Guadalajarës, në Spanjë, më bindi se për ne vlente një ligj tjetër.
E di se mund të parandieje këso gjërash. Fytyra jote mërrolej me të dëgjuar për çfarëdo trazire në Kosovë, e dije se përgjigjja e Serbisë do të ishte e ashpër. E di, po ashtu, se Spanja ishte një çlirim. Në bisedat tona, do të kalonim pasazhe të tëra historike të historisë bashkëkohore të Spanjës, se si doli nga diktatura, se si mbërriti tranzicionin në sistem shumëpartiak, se si iu bashkua Evropës. Në sytë e tu shihja ekzaltimin e një ardhmërie evropiane për ne, dhe një Kosove të barabartë me republikat e tjera.
Kur të varrosëm, i premtova vetes, se gjërat do të ndryshonin, ndonëse nuk dija as si, e as në çfarë drejtimi.
Kur kthehesha te varri yt, kisha çka të të tregoja; çdonjëri prej këtyre njëzet viteve kishte sjellë ngjarje dramatike, për këtë vend dhe mua.
3. Rea, mbesa jote, ishte dymuajshe kur e mbajte në duar, gjatë një vere të vetme dhe të papërsëritur në vitin 1988.
Në nëntor të vitit të kaluar doli për të votuar për herë të parë. E shoqërova në vendin e votimit, aty ku kishte kryer shkollën e fillore, te “Ismajl Qemajli”. Kur filloi të shkonte në shkollë, punët në Kosovë u acaruan gjithnjë e më shumë. Ndërtesa e shkollës u nda dysh, në njërën anë ishin nxënësit serbë e në anën tjetër ishin shqiptarët. Serbët kishin ngrohje në dimër, e Rea gjashtë vjeçe më thoshte se në anën e saj të shkollës bëjnë shumë gjimnastikë, në mesin e çfarëdo ore, për t’u ngrohur.
Kur kishte qenë gjashtëmuajshe, qëlluam rastësisht në qytet kur policia filloi të shpërndante demonstratat me lotsjellës e dajak. E mbështolla nën pallton time derisa të fshiheshim diku. Ajo shpëtoi nga lotsjellësi, mua më rridhnin lotët gjatë tërë kohës. Kur u ndalën, lotët nuk u shfaqën deri në momentin e zgjedhjeve në nëntorin e vitit të kaluar. Atëherë, kur hyra me vajzën në shkollën e saj fillore, m’u mbushën sytë. Rea ishte tash në moshë të merrte vendime për Kosovën e lirë, m’u aty ku kishte qenë e diskriminuar si nxënëse, por i kishte bërë ballë, si edhe të gjithë ne.
4. Nuk do të jetë e mundur ta nënshkruaj Deklaratën e pavarësisë që do të lexohet sot në Kuvendin e Kosovës. Ç’është e vërteta, nuk e di as kush e ka shkruar, por e di që nuk është shkruar nga ne, kosovarët. As kjo nuk është me rëndësi. Me rëndësi është që kjo Deklaratë të bëhet, dhe të përkrahet nga shumica e shteteve të botës.
Këtë deklaratë nuk do ta nënshkruajnë pothuaj asnjëri prej shokëve me të cilët projektuam një vizion të ri në vitin 1990. Atëbotë, në shtëpinë e të ndjerit Fehmi Agani, dhe nën kryesimin e të ndjerit Ibrahim Rugova, kaluam një prag mendor, të cilin gjenerata jote as që mund ta kishte parasysh. Ti, dhe gjenerata jote, kishit një vizion, ndërtimin e shtetësisë së Kosovës brenda Jugosllavisë, me gjithë rreziqet e pengesat që do të dilnin. Unë pata fatin dhe detyrimin, që në kushtet e zhbërjes së Jugosllavisë, të ndërtoja një vizion të ri. Në Kosovën e pushtuar, si asnjëherë më parë, nga forcat mbisunduese ushtarake e policore serbe, isha pjesë e ndërtimit të vizionit për Kosovën e pavarur.
Gjatë këtyre viteve, jam përpjekur, me aq sa mundem, kam dhe di, që ta bëj të mundshëm këtë vizion. Edukata familjare, siç e di ti mirë, nuk më lejon që të flas në hollësi për veten, për atë që kam bërë në këto vite. Mund të them, megjithatë, se ke arsye të krenohesh me mua: e kam përfaqësuar këtë vend me dinjitet e dashuri, kam hyrë në dyluftim për të sikur të ishte beteja e fundit.
Brenda Kosovës, jam përpjekur, kam ndërtuar institucionet e shprehjes së lirë. Kam vazhduar aty ku e kishe lënë ti punën; ti ishe ndërtues i shtypit të parë shqip, unë isha i shtypit të parë të lirë shqip.
Kur dola për herë të parë në foltoren e Kuvendit të Kosovës, kisha parasysh se nga ajo ti kishe shpallur hapjen e Universitetit të Prishtinës me fjalët se gjuha shqipe më nuk do të ishte gjuha e sharrëxhinjve, por gjuha e shkencës dhe artit. Unë u përpoqa ta vazhdoj atë mendim, duke thënë se vendi ynë duhet të ndërtohet me bazat e përkatësisë së vet të vërtetë, të përkatësisë evropiane, dhe se pavarësia është një instrument i domosdoshëm i ndërtimit të identitetit evropian të Kosovës.
Nënshkrimi im nuk do të jetë në Deklaratën e Pavarësisë.
E kisha vënë një nënshkrim më herët, në Rambouillet. Ishte i një njeriu që donte, në momentet e luhatjes së delegacionit kosovar, ta lidhte Kosovën me Perëndimin në mënyrë që të shpëtojë ekzistencialisht dhe që të mbërrinte aty ku është sot.
5. Do të jemi në rrugë sot.
Vendi ynë është i varfër. Në të nuk sundon ligji, por, në masë të madhe, forca arbitrare. Në botë nuk kemi emër të mirë, na lidhin me korrupsion e kriminalitet. Ende përballemi me probleme, të cilat menduam se i zgjidhëm para gjysmë shekulli, si rryma dhe uji.
Unë jam përpjekur që të mbaj të gjallë shpirtin e ndërtimit të një shoqërie demokratike e të solidaritetit. Që të dyja janë të rrezikuara dita-ditës.
Por, për herë të parë në historinë tonë, pas gati njëqind vite përpjekjesh po e rrumbullakojmë një kornizë, e cila na lejon që të ndërtojmë brenda, pa frikën e forcës brutale të fqinjit tonë.
Sot, gjenerata ime po e korrigjon një gabim historik, që e la vendin tonë në një hapësirë zbrazëtire mes Perandorisë Otomane dhe vetëvendosjes.
Kosova jote, ajo për të cilën u përpoqe që të bëhet e barabartë brenda Jugosllavisë, po bëhet Kosova ime e pavarur.
Do të jemi në rrugë sot, unë dhe shpirti yt i buzëqeshur Rexhai Surroi, duke e gëzuar këtë Ditë Historie.

Bac, u kry!

2008-02-18T06:52:00.000-08:00

Urime te gjithe shqiptareve, vecanerisht shqiptareve nga Kosova per Pavaresine!

Belle Epoque?

2008-01-11T07:47:00.000-08:00

Para ca ditesh rashe ne website-in e Instituto Luce!
Ne mes te fotografive te Shqiperise nga koha e Fashizmit, kjo ketu me pelqeu me shume, per disa arsye.
E para, sepse parrulla siper skenes eshte shume ironike; mund ta marresh si te duash, edhe ne kuptimin "na ke cliruar (nga Zogu I)", edhe ne kuptimin "na ke hapur mendjen, na ke liruar kulturalisht". Kjo e dyta eshte e preferuara ime, sidomos kur e lidh (parrullen) me femijet e veshur ne stilin e shek. te 18.
Per me teper, kur kujtojme qe shekulli i 18-te asociohet shpesh me Iluminizmin dhe me dekadencen e Vjenes dhe Parisit te Marie (let-them-eat-cake) Antoinette-s.

Parade Mode ne Tirane, me 1956!! Me filmime!!

2008-01-10T12:49:00.000-08:00

T'ma kishte thene njeri nuk do e besoja, por ja qe...

http://www.aqshf.gov.al/index.php?fq=videoa&video=28

Kjo dashtnija kjofte mallkue - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2008-01-10T10:03:00.000-08:00

I
Kjo dashnija kjofte mallkue,
Qi s'me len aspak me u ndale;
Ty moj lule pa t'i shkrue,
S'pakut dy, tri fjale.

Oh! Malli jot s'me len derman, aman,
T'kishe krahe i mjeri, t'bijshe n'prehnin tand.

II
Ty moj lule, nje here t'zgjodha,
E ne zemer te mbaj ndry';
Ndonse larg prej teje u ndodha,
Menden e kam n'ty.

Oh! T'shkreten zemer c'ma ke there, aman,
Drue po vdes i mjeri pa te marrun ere.

III
Syte prej lot've rrine pa u terun,
Lodja e jeme n'ty pikofte;
Cka t'i tham k'saj zemre t'therun,
Kurr' hallall mos t'kjofte.

Oh! N'anderr m'vjen e me trazon, aman,
Zemren teme t'ngraten n'vaj perhere ma con.

Me kile, mer, me kile

2008-01-09T07:16:00.000-08:00

Sot po lexoja ne revisten "The New Yorker", [http://www.newyorker.com/] nje artikull per tregtine e skrapit. midis te tjerash, rashe ne kete paragraf shume komik (dhe te vertete):

Ne 2006-n, cmimi i bakrit mberriti (per nje periudhe te shkurter)ne nivelin rekord prej 4 dollaresh paundin (8 dollare kilen),kjo per arsye te kerkeses se madhe per baker nga Azia dhe pasigurise se rezervave syresh ne disa nga rajonet me te rendesishme ku nxirret baker - Indonezi dhe Amerike Latine.
Ky nivel cmimi i larte i bakrit e beri "qindarken" Amerikane (penny-n) me te vlefshme si peshe ne skrap se si monedhe. Ne Punishten e Parave te SHBA-se filluan te vijne pyetje, nese eshte e lejueshme qe "qindarkat" te shkrihen neper fonderite e skrapit.
Ne Dhjetor te 2006-s, Punishjta, duke parashikuar zbrazjen e tregut nga "qindarkat" e bakrit, nxorri rregulla te reja qe ndalojne shkrirjen e monedhave!

Metelikun ta kam fal - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2008-01-08T11:59:00.000-08:00

I
Metelikun ta kam fale,
E bej, aman, aman,
Ti ala s'e ke harxhue,
Aman, aman-e
Blej kalem e mereqep-e,
Xhylfet tueja me t'i shkrue,
E sa e bukur je.

II
Te kam thirre nje nate me bujte,
E bej, aman, aman,
Ma don zemra me me ardhe;
Aman, aman,
Ti kujton se due me lujte,
Maraku me ty m'ka xane
E sa e bukur je.

III
N'ate dekik q'i dalin hana,
E bej, aman, aman
Dalim bashke e rrime ne fresk,
Aman, aman,
Drue qyqja se m'dikton nana,
T'baj me dite me guralec,
E sa e bukur je.

----------------------------------------
Metelik - Monedhe e vjeter prej metali

Gem mbi gem kendon bylbyli - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2008-01-08T11:52:00.000-08:00

I
Nder njato kodra jeshile,
Nji bylbyl, kendon;
Ganxhe cili drandofilli,
Mbi shoqet lulzon.

II
Gem mbi gem kendon bylbyli,
Mbushun me maraz;
Kur i thane se gardalinen,
E kane ndrye n'kafaz.

III
Praj, bylbyl se mjaft lote derdhe,
Ti per dashtuni;
Cou e hyp ti prap n'ate cerdhe,
Mor rri ne vetmi.

IV
K'ndo bylbyl se erdh pranvera,
Celin mal e fushe;
Si me vjollca e lule tjera,
Bahcet kenkan mbushe.

Cmimi i Vitit te Ri per Ironi te Paqellimshme i shkon... gazetes Week!! The award for unintentional irony goes to ... "Java" newspaper.

2007-12-28T10:53:00.000-08:00

Pyetja qe me shqeteson mua eshte:
Si tingellon me bukur, kur flasim PER Gegnishten?
Kur e levdojme ne Anglisht, apo SHQIP!
Gazeta Java dukshem mendon qe Anglishtja i ben me shume nder Gegnishtes se kjo palo-gjuhe tjeter, shqipja e memes, me nje fjale!!

Apo... ndoshta nuk po flasin fare per Gegnishten keta?! Ndoshta po levdojne hiret e Geges! Gega asht burre i pashem?
Ben vaki, ben vaki!

Analistet - Inteligjienca e re Popullore? Me sa duket!

2007-12-27T19:28:00.000-08:00

Ka disa kohe qe fjala "analist" ka filluar te beje vend ne fjalorin e te perditshmeve te Shqiperise. Por tani se fundi, kjo fjale, me duket mua, po perdoret gjithnje e me shume si pershkrim, kaq! Pak a shume si fjala "kuadro" (ai eshte kuadro), nje fjale po aq e vagullt per tu perkufizuar!!

Dhe dje me ne fund mberriti edhe vendi i vecante ne Tribune per kete klase te re; klasen e Analisteve!
Vini re me kujdes se KUSH mori pjese ne kete ceremoni!!

Dekorimi i Kelcyres, jo ne faqen zyrtare

E Enjte, 27 Dhjetor 2007
Me propozim te Kryetares se Kuvendit, Presidenti Bamir Topi dekoroi me 22 dhjetor me urdhrin “Gjergj Kastriot Skenderbeu” pese personalitete te historise, Lef Nosi, Dom Nikolle Kacori, Mit’hat Frasheri, Pandeli Evangjeli dhe Ali Kelcyra. Kane kaluar pese dite nga dekorimi i firmetareve te Aktit te Pavaresise dhe ne faqen zyrtare te internetit te Presidences nuk eshte publikuar ende dekorimi i tyre. Procedure kjo e njohur edhe e praktikuar me cdo dekorim qe kryhet nga kreu i shtetit. Dekorimi u krye ne Kryesine e Kuvendit ne nje ceremoni te organizuar nga Kryetarja Topalli, e cila kembenguli per dekorimin e tyre. Dekorimi u be ne pranine e familjareve te firmetareve, historianeve, studiuesve, deputeteve dhe ANALISTEVE. :)

http://www.kohajone.com/html/artikull_16142.html

Rruga me emrin me te gjate ne bote? Ka shume mundesi!

2007-12-24T12:42:00.000-08:00

Nje nga gjerat e para qe te ben pershtypje kur del nga Shqiperia, eshte fakti qe shumica e rrugeve kane emra njefjalesh! Mbahet mend kollaj, dhe shenjat kushtojne me pak.
Megjithate, edhe me dy fjale (Ismail Qemali)eshte e pranueshme. Por a ka zarf qe e nxe kete adrese?

Vaj si kenka ba dyrnjaja - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2007-12-07T08:09:00.000-08:00

I
Vaj si kenka ba dyrnjaja,
Mos me t'u ba me kene gjalle;
Une i mjeri fukaraja,
Paskam ndodhun pa ikball*.

II
Gjith' prej hallit, prej sikletit,
Me u ba' borxh me dal' me trete;
Mora rrugen e gyrbetit,
Selametin per me gjete.

III
Rrugen mbare me lote e lava,
Der' sa mbrrina jabanxhi;
Zemra m'tha gjithmone se kjava,
Qysh i vogel, der' n'pleqni.

IV
Me tamam kane pase thane motit,
Vendit t'huej mjer kush i shklet;
Paska kene shkruemun prej Zotit,
Me m'shkue jeta ne gyrbet.

------------
*Ikball - fat

Oh! N'ate fushe t'mejdanit - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2007-12-06T13:21:00.000-08:00

I
O, n'ate fushe t'mejdanit,
Shkon e vjen dyrnjaja,
Sille kryet prej xhamit,
Digjet fukaraja.

II
O, cka po t'thote jot'ame,
Dite edhe per dite,
Ven dallfes* m'njen'ane,
N'dac me xane ashik-e.

III
O, mori shtat selvi-e,
Shikjo ne qitab-e,
Fol me goje Nurije,
Se ban shume sevap-e.

IV
Djali ka cue leter,
Shndoshe e mire po jam,
Kqyr e gjeje nji tjeter,
Se per ty nuk jam.

--------
*Dallfes - Mbulese e qendisur koke qe vinin nuset

Moj e vogel si florini - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2007-12-06T13:09:00.000-08:00

I
O, moj e vogel si florini, aman, aman, aman-e;
O, permbi hazna* t'xhevahirit aman, aman, aman-e;
O, permbi pashallaret e Vezirit, shota moj zylyfe,
Je mbi shoqet tueja, more sy.

II
O, me dijte ti sa fort te due, aman, aman, aman-e;
O, sy e vetlla t'i due aman, aman, aman-e;
O kalem te zi jane shkrue, shota moj zylyfe,
Je mbi shoqet tueja, more sy.

III
O, moj gershetat fije ari, aman, aman, aman-e;
O, hije t'bajn-o, midis t'ballit, aman, aman, aman-e;
O, porsi hana qi del s'parit, shota moj zylyfe,
Je mbi shoqet tueja, more sy.

-----------
* Hazna - Thesar

Shkoj e vi flutrim si zogu - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2007-09-25T10:13:00.000-07:00

I
Shkoj e vi flutrim si zogu, tue shetite,
Ndalem nen dritare me t'pa ty moj drite;
O shpirt, sa te due, del njihere e rri me mue,
Zemra jeme per mbas teje ka mbarue.

II
Si u shkrina e s'te pashe, moj bukuri,
Nen dritare t'tueja, vashe, po kjaj si f'mi;
Kjaj se m'ke hutue e s'po di se ka me shkue,
Zemra jeme per mbas teje ka mbarue.

III
Ti moj vashe, n'ate dritare, cfare mendon?
Mue prej gjumit, pse me cove, cfare kerkon?
A e din se kam mbarue, ma nuk mundem me durue,
Jeta jeme per mbas teje krejt u shue.

Dalin vajzat prej mejtepit - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2007-09-21T11:24:00.000-07:00

I
Dalin vajzat prej mejtepit*,
Dal e i pres me i kokerr molle;
Dalin tresin aman,
Bregut t'detit aman,
Jalla u shofsh, o hajde moj,
Shkodra jone, Shkodra jone.

II
N'ate penxhere bri sarajit,
Kishte ndeje nji vajze e re;
Me dallfes*, hej aman,
Midis ballit, aman,
Sec me shtine, hajde moj,
Gjalle ne dhe, gjalle ne dhe.

III
Kush ka qene njaj kundraxhija*,
Qi t'u ba moj ty ashik;
Ta ka marre, hej aman,
Masen me sy, aman
Stivaletin*, hajde moj
Nji percik*, nji percik.

*Mejtep: Shkolle fillore.
*Dallfes: Mbulese koke ne forme kakije e qendisur qe vinin nuset.
*Kundraxhija: Kepuce-beresi, kepuctari
* Stivalet: Taka e kepuceve te grave.
*Percik: ???

Te gezojme se erdh' pranvera - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2007-09-17T11:07:00.000-07:00

I
Te gezojme se erdh pranvera
perseri
Permbi t'gjitha lule t'tjera
Bashke me ty moj drandofille
do te rri.

II
Tash sa kohe qi s'jena pa,
na te mjeret
Mos te rrime ma k'shtu tue kja
Avitu, o mori lule,
te marr ere.

III
Ganxhe t'buk'ra ne behar-e,
i shperthen
Dashtnine n'zemer m'a njall-e,
Era jote, mori lule,
kah te vjen?

IV
Mos t'na shkoje moj drandofille
kjo pranvere
Bashke me ganxhe, gemin sille
Avitu, o mori lule
te marr ere.

Dashtnuer t'u bana - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2007-09-15T11:07:00.000-07:00

I
Dashtnuer t'u bana,
Une ty, moj lule;
Rrezet si hana,
N'zemer m'i prune.

II
Prej larg t'shikjojshe,
Si rrezja e diellit;
Kur m'u afrojshe,
Si engjell qiellit.

III
Tue kja syte m'rrine,
M'ka lodhe dashtnija;
T'keshe moj mirsine,
T'ruejte Perendia.

O bylbyl, o more i mjere - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2007-09-14T07:50:00.001-07:00

I
O bylbyl o more i mjere,
Gjithfare kang'sh rrin tue kendue;
I pafati rrin gjith'here,
Nate e dite tue vajtue.

II
Mbramje vone e nadje heret,
Plasa i mjeri per me t'pa;
Kam kujtue se nji ksaj here,
S'ke me m'lane mue me kja.

III
Permbi vese te drandofillit,
Lot't e mi ke me i pa;
E me lule t'tjera t'prillit,
N'prehnin tem ti ke me ra.

Iptida per te paren here - Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare

2007-09-13T07:23:00.000-07:00

I
Iptida* per t'paren here,
Vete ke dashte me fole me mue;
Mos e pritsh gushtin e veres,
Qi kaq shpejt don me m'harrue.

II
Ke fillue me ma vue kamben,
S'ke dashtnine qi kena pase;
Edhe une tash ta marr anen,
Ndonse e di se kam me plase.

III
Lot't e mi po shkojne si gurra,
E prej syshe jam tue verbue;
Ta kam mbajte besen si burrat
Vec ne dac me m'u sharkue.

---------------
*Iptida - Ne fillim

Tekste Kengesh te Vjetra Shqiptare - Pranvera filloi me ardhe

2007-09-11T10:39:00.000-07:00

I
Pranvera filloi me ardhe,
Dhe bylbyli nis me k'ndue;
Njajo drandofillja e bardhe,
Del n'dritare me ndigjue.
O shpirt sa te due,
S'bashku jeten me kalue

II
Rreth e rreth Shkodres jam sjelle,
Lule m'lule tue shetite;
Nder ma t'buk'rat ty t'kam zgjedhe,
Porsi hylli i bukurise.
O shpirt sa te due,
S'bashku jeten me kalue.

III
Kanarinen e merr malli,
S'mundet kuj me i diftue;
Se bylbyli asht i pari,
Edhe une i kam besue.
O shpirt sa te due,
S'bashku jeten me kalue.

Cfare thote? Cfare thote? - Kenge popullore shqiptare

2007-09-11T10:22:00.000-07:00

Une e kam shume qejf muziken popullore shqiptare. Sa me e vjeter kenga, aq me me qejf e degjoj. Me me qejf dhe me me kujdes. Pse? Sepse shpesh, kengeve te vjetra nuk ua marr vesh fjalet. Nganjehere sepse incizimi eshte i keq, nganjehere sepse kengetari nuk ka diksion te rregullt dhe i ha fjalet. Nganjehere, thjesht sepse nuk i kuptoj fjalet.
Pyes rrotull per ndonje fjale, ca here me pergjigjen me "nuk e di", ca here te tjera me pergjigjen me nje fjale qe i eshte ngjitur kenges me vone.

Kete vere gjeta ne Shqiperi nje liber te quajtur: "250 Kenge Qytetare Shkodrane", transkiptuar dhe harmonizuar nga Tonin Zadeja dhe Tonin Daija (Idromeno, 2000).
Duke menduar qe ka dhe te tjere njerez me kete kuriozitet per fjalet e kengeve te vjetra shqiptare, dhe duke shpresuar qe ky Blog eshte i "Gugllushem", vendosa qe here pas here te postoj tekste te kengeve qe gjenden ne kete liber. Koshient qe botuesit e ketij libri nuk do marrin asnje lek te verdhe nga kjo pune, i kerkoj ndjese, por ne vetvehte jam i qete sepse, e para, leket e mia i moren (20 mije leke te vjetra, faleminderit shume) dhe e dyta, sepse une besoj thellesisht qe keto kenge jane prone e TE GJITHEVE, dhe keshtu "e drejta e autorit" eshte nul.
Po e filloj ne...ne postimin tjeter

Vazhdim...

2007-08-09T06:09:00.000-07:00

Une lexova me shume nga zoti Jubica, dhe per vete ate. Jo aq entuziast sa c'isha ne fillim por nejse, nejse...

• Irhan Jubica

(vijon nga numri i kaluar)

Kadare viziton varrin e Fishtës

Në njërën nga ditët e para të prillit të vitit tonë 2007, Ismail
Kadare ka vizituar privatisht Kishën Françeskane në Shkodër. Ndoshta

është rastësi që kjo vizitë bëhet në 40-vjetorin e ndalimit të fesë,
kohë që shënon edhe dhunimin e varrit të Gjergj Fishtës, por Kadare
mund të ketë dashur të përkujtojë pikërisht atë ngjarje me mikun e
tij të ri, Zef Pllumi. Drejtuesi i Bibliotekës së mrekullueshme
Françeskane, xhakoni Viktor Demaj nuk e mohon ardhjen e Kadaresë te
françeskanët, por kujdeset që ta distancojë kishën, duke e quajtur
thjeshtë si “një vizitë private për Atë Zef Pllumin”. Fra Viktori,
që pret të shugurohet meshtar sivjet, nuk dëshiron të tregojë asnjë
detaj nga vizita, edhe pse dihet se përveç shëtitjes në ambientet e
ish-kinema “Punëtorit”, Kadare ka pasur, gjatë ndenjes njëditore,
edhe një drekë të konsideruar “pune” me disa bashkëpunëtorë të afërt
të klerit françeskan në Shkodër, e ndonjë të ftuar tjetër.
Ka zëra që duke u nisur nga dashuria e re e shkrimtarit Kadare për
katolicizmin, flasin për mundësinë e konvertimit në të krishterë,
ashtu siç thuhet se mund të jetë shndërruar një tjetër lider
shqiptar, vite më parë. Mbështetësit e kësaj teze e paraqesin këtë
veprim të mundshëm të shkrimtarit, si një sakrificë që Kadare është
i gatshtëm të bëjë për të dëshmuar para botës prirjen dhe
identitetin perëndimor të kombit që përfaqëson.
Për motive që nuk dihen, vizita u mbajt sekret, larg mediave dhe
opinionit, por mësohet se kujdestarët e kësaj vizite e kanë dëmtuar
karakterin pozitiv të pelegrinazhit të Kadaresë në Kishën e Fishtës,
me ndërhyrjet tejet të zellshme për të ruajtur fshehtësinë.
Megjithatë, për këtë vizitë është folur mjaft në opinion. Një pjesë
e intelektualëve thonë se “duke njohur karakterin e Kadaresë…” nuk
çuditen, ndërsa pjesa tjetër pohon të drejtën e individit për
ndryshim. Vetë Demaj thotë se “Kadare pranoi” faktet, duke u
përpjekur kështu, nga një pozitë jo fort komode të ruajë më shumë se
“Nderin e Kombit” Zef Pllumi, vetë Kadarenë, për disa qëndrime aspak
të lashta denigruese ndaj figurës së klerit katolik, e posaçërisht
ndaj Fishtës.

“Ai që nuk pendohet, a duhet falë?”
Por pavarësisht nga meshtari i ardhshëm, ipeshkvi Zef Simoni mendon
ndryshe. Në “Letërsia shqipe e pamè ndryshe” autori i mëse një
dyzine librash, pa ia mohuar për asnjë çast talentin shkrimtarit të
njohur, duket sikur i vë ngjitur shprehjen italiane “sprecato”, kur
pasi parashtron se “…Shkrimtarët e realizmit socialist… janë
lajkatarë të regjimit e të personës së tij [diktatorit]”, bëhet i
drejtpërdrejtë: “Ismaili e ka mbushë realizmin socialist me qindra
vargje e rreshta që nuk hyjnë në vlera, sepse kanë lëvdue partinë e
kanë rrëzue të gjitha strukturat e shoqnisë”. “…Një shkrimtar tjetër
me talent Ismail Kadare, që do t’ishte nxanës i bindun, tue i ndejtë
gatitu diktatorit”, shkruan Simoni duke portretizuar autorin e
sulmit mbi Fishtën. “Kadareja nisë të bante ndryshime, - vazhdon
Simoni duke iu referuar kohës së tashme, - …i hiqte romanit negativ
“Gjenerali i ushtrisë së vdekur” priftin, korrigjonte disi shkrimet
fajtore kundër Fishtës…”
Në një nga botimet për eksport, K. Bihiku duket se bën historinë kur
shkruan: “The most well-known writers of this literature such as Gj.
Fishta, V. Prenushi, A. Harapi etc. supported the ideological
expansion of Italian fascism, thus, paving the way for the Italian
aggression of April 7, 1939”. Pa dyshim që për shkak të famës dhe
përgjegjësisë, vetëm Kadaresë do t’i kujtoheshin qëndrimet mohuese
ndaj Fishtës. Kështu, në kohë të ndryshme Kadare është kritikuar nga
Injac Zamputi, Kapllan Resuli, Kasëm Trebeshina, Petraq Kolevica,
Fatos Lubonja, Aurel Plasari etj.
“Fjala ‘kronikë sterile’, shkruan monsinjor Zef Simoni në kapitullin
“At Gjergj Fishta, maje e letërsisë kombëtare”, kur flitet për
“Lahutën” prej Ismailit asht jo thjesht e gabueme, por randë gabim,
fort gabim, tejet e gabueme, ‘tërësisht e gabuar.”
Por ipeshkvi Simoni thotë se “e duem shkrimtarin ma nalt”, e për
këtë “Ideali ma i zgjedhuni në botën e fajeve, asht ai i pendimit
rranjësuer”, sepse “… ndër ne, të gjithë shkrimtarët… [e] realizmit
socialist, … rrijnë si në nji mëkat të pafalun…në këtë mënyrë mund
të bahen fytyra … pa çiltërsi”.
Ndërsa retorika e At Konrrad Gjolaj është e prerë: “Ai që nuk
rrëfehet, ai nuk pendohet, dhe ai që nuk pendohet, a duhet falë?”.
A është i të njëjtit mendim edhe At Zef Pllumi? Fra Viktori qeshet,
duke shtuar se kjo është mrekullia e françeskanëve shqiptarë: një
tolerancë mendimesh të ndryshme.
Ndoshta në këtë këndvështrim duhet parë kjo vizitë e shkrimtarit në
Kishën Françeskane të Gjuhadolit, e patjetër edhe në varrin e
Fishtës e në ata altare, kapela e korridore ku përpara se me lindë
Kadare, shkelnin sandalet e françeskanit më të madh shqiptar.

Kush ia bëri varrin Fishtës
Në pllakën përkujtimore në të majtë të Kishës Françeskane shkruhet
një tjetër datë e rivarrimit të eshtrave të Fishtës, nga ajo që
shkruajnë kronikat e pakta të kohës, të cituara më sipër.
Megjithatë, tepër i çuditshëm është fakti se prej 4 nëntorit 1990 të
mbajtjes së meshës së ringjalljes në Rrmaj, ose prej mbrëmjes së
dhjetorit ’90, kur “anonimi” konfirmoi dhunimin e varrit, ose prej
vitit 1991 kur u krijua shoqata me emrin e poetit, ose prej vitit
1993 kur Kisha Françeskane po rikonstruktohej e deri më 13 nëntor
1995 “mbas dy vjet punimesh kur i erdh radha me u shtrue dyshemeja e
kishës me rrasa mermeri”, nuk u bë asnjë përpjekje për gjetjen e
eshtrave të Gjergj Fishtës. Janë pesë vjet të gjatë që në rrëfimet e
disa françeskanëve që kanë shkruar me shumë pasion për Fishtën,
mbushen me shkrime gazetash. Zef Pllumi thotë se shteti shqiptar
“demek-demokratik” e bëri veshin shurdh përpara kërkesës së tij për
ndihmë në gjetjen e varrit që ai vetë shkruan se ia ka hapë Fishtës,
natën e akullt të 31 dhjetorit 1940. Por Pllumi, i cili pretendon se
lajmin për dhunimin e varrit të Fishtës e mësoi nga një “anonim”
vetëm në vitin 1990, nuk thotë se cilat ishin “hienat” që mund të
silleshin rreth varrit të Fishtës edhe mbas vitit 1993, kur në
Kishën, çelësat e së cilës i kishte Cavallini, punohej për
restaurimin edhe nga dëshmitari i 1967-ës, i mbikqyrur madje nga një
Topall tjetër, bashkëshorti Tonç i kryeparlamentares së ardhshme
demokrate.
Edhe pse i noterizuar, procesverbali i gjetjes së eshtrave duket se
ka përplasje me të vërtetën, më së paku për sa i takon datës.
Gërmimet kanë filluar me dt. 13 nëntor, e në “Françeskanët e mëdhaj”
shkruhet se “N’e nesre gërmimet vijuen përsëri. U gjet … nji copë
nga petku fetar (stola)…” ndërsa procesverbali që daton 13 nëntor
1995, e përfshin në listën e objekteve të gjetura, edhe stolën,
krahas kockave të tjera, falangave, karpeve e metakarpeve, ndoshta
të dorës së majtë të Fishtës, duke pasur parasysh vendvarrimin.
Pllumi shkruan se skulptori i monumentit të vetëm të Fishtës, Pjerin
Kolnikaj, është edhe autori i projektit të varrit, të realizuar me
materiale mermeri me shkronja bronzi.
Pa iu nënshtruar asnjë analize shkencore, eshtrat e gjetura 2 m nën
dhè, bashkë me protagonistët që u grupuan në një komision të
posaçëm, pritën deri më 1996 për të nderuar kujtimin e poetit, varri
i të cilit i ka kushtuar shtetit 1350 dollarë.

Duke kërkuar një “Pse?”
Më kot, Ernest Koliqi, një vit përpara dhunimit të varrit të
Fishtës, shkruan nga Italia: “Kush dënon Fishtën, don t’asgjâsojë
frymën e lidhjes së Prizrendit, mohon idén qenësore të rilindjes
shqiptare. Kush don me i a vorrue veprën në humnerë të harresës,
kapërdin faktorët historikë e gjeografikë që përbâjnë arsyen qênjeje
së nji Shqipnije shqiptare.” Më vonë, Zef Valentini nuk do të
mjaftohej me habinë për vazhdimin e sulmeve, por do t’i kërkonte
“gati zyrtarisht” shtetit shqiptar ta rivlerësonte Fishtën, duke u
bërë ndër të parët që kuptuan arsyet e dënimit të poetit: “Si mundet
vallë… që regjimi i Hoxhës dhe i Shehut e kanë dënuar me ostracizmin
më të egër? Ata s’janë aspak as njerëz të ditur as mendimtarë të
shkëlqyer, por vetëm të pajisur me nuhatje e dinakëri, cilësi këto
mëse të zakonshme në Shqipëri. E vërtetë është se dëshmia e parë e
fushatës antifishtjane qe ndikimi i fortë serb në vitet e para të
regjimit komunist; e kjo kuptohej qartë, poeti i madh kishte luftuar
gjithnjë tmerrësisht synimet ekspansioniste sllave.” (“Popuj dhe
misione”,1 Prill 1972).
Kjo ide e Valentinit për sulm mbi Fishtën për llogari të
jugosllavëve, mbështetet ndoshta pa dijeni të këtij teksti, edhe nga
“cërnagorasi” Kapllan Resuli, i cili në “Fishta dhe të tjerë” e
akuzon Fishtën për antimalazez e antiserb, duke shkruar: “…[Fishta]
impenjohet për t’i indoktrinuar shqiptarët me urrejtje ndaj
sllavëve-ortodoksë në përgjithësi e ndaj cërnagorasve në veçanti…”.
Për çudi, kjo tezë ishte hedhur më parë edhe nga Kadareja, te
“Ardhja e Migjenit…”, ku autori i “Lahutës së Malcisë” akuzohet për
ksenofobi, sidomos drejtuar sllavëve. Në atë kohë “për fat” nuk
ishte botuar ende ditari i gruas së konsullit austiak, gjatë
rrethimit të Shkodrës, von Zambur, ku ajo shkruan: “20 mars 1913, e
enjte, … sot pasdreke isha te Marta [familja e kapedanit të Mirditës
Prenkë Bib Doda, Shënimi im, i.j.], ku takova fratin françeskan
Fishta, i cili u shkreh me tërë rreptësi kundër malazezëve, kundër
barbarizmave të këtij shteti që e mban veten si “komb i civilizuar”,
sepse akuzuesit do të kishin pasur një “provë” më shumë. Ndërkaq,
një tjetër autor kujton se akuza të këtilla ndaj Fishtës janë bërë
që në vitet e para të atij që quhet “çlirim” i vendit. Shtypi
katolik botëror shkruan se menjëherë pas nënshkrimit të një traktati
miqësie të Shqipërisë me Jugosllavinë, “Lahuta e Malcisë” u
konsiderua “vepër antisllave” dhe u ndalua.
A mund të thuhet pra, se për shkak të këtyre akuzave që i bëheshin
Fishtës herë-herë edhe nga shqiptarë, ambasadori ortodoks jugosllav
në Tiranën e fundviteve ’40 do të ishte i pranishëm në pjesën më të
madhe të gjyqeve “të popullit” kundër klerikëve katolikë në Kinema
“Rozafat”? Konrad Gjolaj thotë se i ka parë vetë në pushimet e
seancave prokurorët dhe gjyqtarët shqiptarë duke pirë kafe me
diplomatët e Titos. Në një rast tjetër, nëpërmjet një
ish-sekretareje dhe përkthyeseje të Enver Hoxhës, tregohet krenaria
e diktatorit shqiptar teksa i raporton ambasadorit jugosllav
goditjen për vdekje që i kishte dhënë katolicizmit në Shqipëri
vrasja e Anton Harapit, por diplomati i kërkon zhdukjen e Gjon
Shllakut për rrënimin e plotë të françeskanëve shqiptarë. Sipas
porosisë, Shllaku u dënua me vdekje në prani të diplomatit
jugosllav, të cilit Mati Prennushi do t’i drejtohej gjithë neveri:
“Heee, … Serb, o serb!” I njëjti diplomat është i pranishëm edhe në
dënimin me pushkatim të Dedë Malajt e burgosjen e disa të tjerëve.
Miqësia me jugosllavët mori fund, për t’u hedhur në krahët e një
miku tjetër sllav: Bashkimit Sovjetik, por për Fishtën gjërat nuk
ndryshuan. Duke iu referuar dashurisë së gjatë me Kinën, në mënyrë
shumë kontradiktore Zef Simoni shkruan se pikërisht në këtë periudhë
“nisi të vlerësohet Fishta”, kur në fakt kjo kohë përkon me ethet e
revolucionit kulturor, pasojë e të cilit është edhe dhunimi i varrit
të poetit. Deda, nipi i ish-sekretarit të Fishtës, Antonin Fishta,
që prehet në kapelën në të majtë të altarit të Kishës Françeskane në
Shkodër, nuk kujtohet ta ketë mësuar atëherë lajmin për dhunimin e
varrit të Gjergj Fishtës. Ai mendon se axha i tij, i cili është një
ndër klerikët që nuk firmosën Statutin e ofruar nga qeveria për
ngritjen e një modeli anglez të Kishës Katolike Autoqefale Shqiptare
të shkëputur nga Vatikani, siç kishin bërë myslimanët dhe
ortodoksët, duke pranuar edhe emërimet e “kryetarëve të feve” nga
shteti - mund ta ketë ditur për Fishtën, sepse shihej gjithnjë e më
shumë i mërzitur, derisa edhe vdiq më 1970, i mbyllur në vetvete,
por “ai nuk fliste me njeri për këto gjana”.
Megjithatë, duket shumë e çuditshme që prosllavizmi i flaktë apo i
mbuluar i Tiranës (i akuzuar edhe si shkaktar i lënies së Kosovës
nën Jugosllavi për 50 vjet), të ketë vendosur fatin e eshtrave të
Gjergj Fishtës, poetit që vjershën e parë ia kushtoi një
bashkëkombasi të Titos “Al Valente Poeta Sign. Silvio Kranjcevic”
(1892); priftit që kishte aq autoritet sa të ndërhynte me sukses te
Krajl Nikolla duke ia shpëtuar jetën Mati Prennushit, të dënuar me
varje nga serbët për ngritjen e flamurit më 1911 në Deqiç.
Pelegrinazhi i munguar
Qysh prej dhjetorit 1940 kur u shpall si “premtim” e deri më sot,
varri i Fishtës nuk u bë asnjëherë vend pelegrinazhi, si varri i
Hygoit, Kafkës. Herë-herë duket se kjo nuk ka ndodhur për shkak të
mungesës së publicitetit të kësaj ideje, por nuk janë rastet që kanë
munguar. Fra Viktori e pranon se “krejt pak” njerëz kujtohen të
kthejnë te Fishta kur hyjnë në Kishën Françeskane, e ndërsa numri i
njerëzve që mund të vijnë enkas për varrin e poetit është edhe më i
pakët. Ndoshta njerëzve ua bllokon rrugën mjegulla e misterit të
pakuptimtë për fatin e eshtrave e të autorëve të këtij krimi,
mjegull që nuk davaritet, por veç shtyhet tash 15 vjet nga njëri
rrëfim në tjetrin, i njerëzve besnikë të aleancës së heshtjes. Në
mos në letër, në arkivat e gjalla të françeskanëve pa diskutim janë
të fotografuara të gjitha detajet dhe protagonistët e ndodhisë që
megjithatë, implikon dhe vë në dyshim edhe moralin e shtetit
shqiptar, si palë që duhet të kishte ofruar hapjen e hetimeve
zyrtare. Nuk dihet nëse ndonjë përpjekje e tillë nuk i është
përkrahur shtetit, e as se ndoshta 40 vjet mbas dhunimit të
përgjithshëm të fesë, sot Kisha është e mjaftuar me marrjen o
zgjerimin e disa pronave, me ndonjë ftesë nga politika e të njëjtit
shtet që ende nuk ka lypë ndjesë për rrënimin e institucionit të
besimit te shqiptarët, ashtu si kanë bërë Gjermania pas Luftës së
Dytë, apo Gjon Pali II në emër të Vatikanit për Kryqëzatat, e së
fundi edhe serbi Tadiç për kroatët. Nuk mund të dihet as nëse
ndërhyrja për t’i dhënë Zef Pllumit të gjithë titujt zyrtarë është
dirigjuar për të larë të mëkatet ndaj Fishtës, por Zef Pllumi nuk
është Gjergj Fishta. Suksesi i protagonizmit absolut të Fishtës në
shumë fusha, me siguri që meriton më shumë se barazvlerësimi me
shpikësin e viagrës.
Por ndoshta problemi kësaj here quhet pozicionim i palëve: prej
rrëfimeve të deritashme për eshtrat e Fishtës, mësohet se llogorja e
dëshmitarëve është e zënë. Duhet një palë tjetër si e akuzuar. Për
këtë duhet pritur sa të zbardhë, e mandej mund të shihet se kush
është në llogoren përballë; por meqë terri informativ rreth këtij
fakti mund të zgjasë, mbetet të besohet se armiku mund të mos
mësohet asnjëherë.
Ose se nuk ka pasur kurrë llogore tjetër.
Bibliografia

Zef Pllumi “Françeskanët e mëdhaj”
Zef Pllumi “Histori kurrë e tregueme”
Zef Simoni “Persekutimi i Kishës Katolike në Shqipni, 1944-1990”
Konrrad Gjolaj “Çinarët”
Pjetër Pepa “Tragjedia dhe lavdia e klerit katolik në Shqipëri”
Dhori Qiriazi “Krishtërimi në Shqipëri”
Injac Zamputi “Fishta. Koha, njeriu, vepra”
Vehbi Bala “Gjergj Fishta. Jeta dhe vepra”
Anton Nikë Berisha “Vepër e qenies dhe e qenësisë sonë”
Ismail Kadare “Autobiografia e popullit në vargje”
Ismail Kadare “Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe”
Ismail Kadare “Dantja i pashmangshëm”
Kapllan Resuli “Fishta dhe të tjerë”
Kapllan Resuli “Fytyra e vërtetë e Ismail Kadaresë”
Gjergj Gashi “Vatikani dhe Arberia 1700-1922”
Hortense von Zambur “Rrethimi i Shkodrës”
Petraq Kolevica “Lasgushi më ka thënë”
Ernest Koliqi “Shejzat”
Zef Valentini “Vepra”
Lazër Shantoja “Vepra”
Hamdi Bushati “Shkodra dhe motet”
Kasëm Trebeshina “Hylli i Dritës”
Kolec Çefa “Andrra e Mjedies”
Gjergj Fishta “Vepra letrare 1”
“Lahuta e Malcisë” (Romë 1991)
IHGj “Histori e Shqipërisë”
ASHRSH “Fjalori Enciklopedik Shqiptar”
Koço Bihiku “A history of Albanian literature”
“Martirizimi i Kishës Katolike Shqiptare 1944–1990”
Gazetat “Zëri i popullit”, “Zëri i rinisë”, “Jeta e re”, “Bashkimi”,
“Puna”, “Drita”, “Rilindja Demokratike”, “Koha Jonë”, “Albania” etj.

Gaca te nje cilesie te larte shkrimesh

2007-07-30T07:36:00.000-07:00

Sot rashe ne kete shkrim te nje njeriu te panjohur (per mua). Shkrimi eshte i nje cilesie te larte dhe une mezi po pres per vazhdimin e tij neser tek Gazeta Shqiptare (qe nuk eshte as gazete, dhe as shqiptare, por kjo eshte tjeter mesele, dhe nuk ja ul vlerat shkrimit).
Gjeta dhe nje biografi te vogel te autorit. Kini nge, dhe lexojeni shkrimin deri ne fund sepse do jene 5 minuta te harxhuara mire.

Irhan Jubica
Lindur ne Shkoder, me 1973. Me 1994-'95 kryeredaktor i gazetes "Thyerje". Me 1996 kryeredaktor i revistes letrare "Orana", me 1997-e vazhdim, koordinator i Penclub "Orana", nje grupim i shkrimtareve te rinj shkodrane. Me 1997-1999 redaktor i kultures ne gazeten "55". Me 1999 themelon dhe drejton gazeten "Fjala e Shkodres". Me 1996 boton vellimin e pare poetik "Beduini i fundit" ("Orana"), ndersa me 1997 vellimin ne proze "Nata e Shen Valentinit" ("Marin Barleti").
Ka botuar ne shtypin letrar dhe ate periodik artikuj problematike kulture, si dhe krijimtari poetike e proze, si dhe perkthime nga italishtja e anglishtja. Aktualisht kryeredaktor revistes letrare "ars"

Nje varr per te verteten e eshtrave te Fishtes

29/07/2007
• Irhan Jubica

Pikëpyetje, shumë pikëpyetje A janë hedhur me të vërtetë në Drin
eshtrat e Gjergj Fishtës? A mos kjo histori është më shumë
një legjendë, që për shkak të ndjeshmërisë së publikut, rezultoi më
funksionale se ajo letrarja e vitit 1963, me protagonistë një
gjeneral dhe një prift? A është e mundur që i njëjti dëshmitar të
ketë qenë i pranishëm edhe kur është dhunuar varri, që sipas një
varrmihësi, ka qenë rreth dy metër larg pllakës së mbishkruar, edhe
kur janë futur eshtrat në thes, edhe kur janë ngarkuar në karro edhe
kur karroja ka ecur përgjatë qytetit nëpër një rrugë rreth 3 km deri
në Drin? Drini qarkon një pjesë të mirë të Shkodrës, ndaj në ç’vend
janë hedhur në Drin? Në ç’datë? Në ç’orë? Kush tjetër ishte
dëshmitar? Cilët ishin varrmihësit? Po karrocieri? A e dinin
varrmihësit se për çfarë po gërrmonin? Po karrocieri, a e dinte se
çfarë po hidhte në lumë? Kush i urdhëroi të gjithë këta njerëz? Po
sikur eshtrat e Fishtës të mos jenë hedhur fare në lumë, por të jenë
fshehur diku tjetër?
Pse nuk i janë përgjigjur këtyre pyetjeve asnjë nga françeskanët që
shkruan historinë e atij Kuvendi të famshëm? Pse nuk është shpallur
një kërkim zyrtar i pjesës tjetër të eshtrave? A është e vërtetë se
lufta ndaj besimit në Shqipëri, më së shumti ishte luftë kundër
katolicizmit (dhe myslimanizmit), e udhëzuar apo frymëzuar nga
ortodoksia sllave për shkak ndoshta të një xhelozie të vjetër të
tyre ndaj katolikëve shqiptarë, meqenëse edhe numri i klerikëve
ortodoksë të përndjekur është i papërfillshëm, sidomos në raport me
besimet e tjera?
Nuk janë pikëpyetjet e vetme që dalin duke lexuar dëshmitë aq të
pakta e fragmentare të atyre që e jetuan atë kohë. Një pjese të
këtyre pyetjeve tenton t’i përgjigjet ky shkrim, por natyrisht
pyetja më thelbësore mbetet “Pse?”.

Jeronimi përsëri
“…U shkatërruan kishat… Pranë altarëve të Krishtit u lidhën kuajt si
në grazhd… Eshtrat e martirëve u nxorën nga varret”. Fjalët e
përkthyesit “Shë Hieronim” ilir të Biblës në latinisht, sipas
Bogdanit, duket sikur janë shkruar në vitin 1967, e jo dikund rreth
vitit 400 të mijëvjeçarit të parë, e ndonëse i referohen dyndjes së
hunëve, gotëve, skithëve e vandalëve në Ballkan e më gjerë, e japin
më së miri tablonë përmbyllëse të luftës së komunistëve shqiptarë
kundër besimit. Kjo luftë kishte nisur që në vitin 1945 me
burgosjen, torturat, internimin, pushkatimin e mbi 200 klerikëve, me
grabitjen dhe vjedhjen e autorësisë së arkivave unikale të kishave,
vlera e të cilave më shumë se fetare ishte kulturore e historike
shqiptare, me prishjen e 2300 objekteve me vlera arkitekturore të
kultit.
E pikërisht në vitin 1967, plot 1900 vjet mbas 29 qershorit të
kryqëzimit dhe tretjes së varrit të apostullit të Krishtit, Shën
Pjetrit, në Shqipëri u dhunuan dhe u tretën eshtrat e Shën Fishtës,
“Apostullit të Madh të Shqiptarizmës”, siç e quan Koliqi.
Në fakt, për faj të shqiptarëve ose jo, panteonit kurrë të ngritur
të kombit i mungojnë shumë prej eshtrave të të vdekurve të mëdhej:
varri i Gjergj Kastriotit u dhunua prej turqve, përpara se trupi i
pajetë i Pjetër Bogdanit të hidhej në shesh po prej aziatikëve. (Zef
Simoni shkruan se më 1946, pas torturave, edhe trupi i varur i
priftit Mark Gjani iu hodh qenve e kockat u lëshuan në përrua.) As
serbët nuk u mjaftuan vetëm me vrasjen e mbledhësit të Kanunit,
Shtjefën Gjeçovi; “L’Osservatore Romano” i 30 janarit 2000 thotë se
në të njëjtën mënyrë u sollën edhe komunistët me eshtrat e Jak
Serreqit, Lazër Mjedës, Gaspër Thaçit, Ernest Cozzit, Bernardin
Shllakut e Gjergj Fishtës. Në shumë shkrime përmendet edhe Dedë Gjo’
Luli, për të cilin herë thuhet se ka qenë varrosur pranë Fishtës, e
herë në kapelën e vogël, në të majtë të altarit të Kishës
Françeskane, bashkë me fretërit e lartpërmendur, por kjo nuk i
pengoi komunistët ta njihnin hero, edhe pse ia tretën eshtrat.

Fjalët e kohës. Fishta që s’është
7 shkurt 1967. Gazetat “Zëri i Popullit”, “Bashkimi”e “Puna” botojnë
fjalimin pesërfaqesh, në dukje kundër burokracisë, që Enver Hoxha
kishte mbajtë një ditë më parë në takimin e zgjeruar të disa
organizatave të rinisë e Partisë së Punës. Disa ditë më vonë,
fjalimin e botojnë edhe “Zëri i rinisë”, “Jeta e re” e çdo gazetë
lokale në vend. Gazetari i KQ të PPSH-së Xhelil Gjoni njofton në
“ZP”-në e 8 shkurtit se gjimnazistët durrsakë të “Naim Frashërit”
kanë marrë një nisëm për ta çliruar vendin prej së vjetrës e prej
fesë. Ky kryeartikull, në gazetën më të frikshme në vend, pasohet
nga të tjerë shkrime që pasqyrojnë entusiazmin e rinisë për
“dacibaot” që bllokojnë edhe dyert e kishave e xhamijave. Kinezëria
kulturore përkrahet në Durrës nga shkolla “Mujo Ulqinaku”, e më pas
nga i gjithë vendi. Në artikullin e gjatë “Kotësia dhe dëmi i
paragjykimeve fetare” të ZP së 18 marsit, Selami Tabaku, Arif Gashi
dhe Gjon Jaku (ky i fundit i akuzuar prej një bashkëkohësi si një
ndër “spiujt e parë të sigurimit në Shkodër, informatori kryesor për
pjesën katolike”) akuzojnë Patër Anton Harapin (që më 1944
shkruante: “…për fe e atdhe… ky asht besimi e kjo asht Shqipnia që
po na zhduket ndër duer”), Hafiz Ali Tarin (antizogist, teolog
musliman që kishte mbajtur një fjalim të ndjerë në varrimin e
Fishtës) e Sali Myftinë për lidhje të ngushta me pushtuesit. Fishta
është kudo, por nuk përmendet askund. Fishta nuk përmendet as në një
shkrim për shtypin në Shkodër, që Vehbi Bala boton në “Jeta e re”,
ku ia ka dalë ta përjashtojë publicistin Gjergj Fishta nga
kontributi i themeltar në krijimin e drejtimin e “Elcisë së zemrës
s’Jezu Krishtit”, “Zanit të Shna Ndout” e “Postës së Shqypnies”, por
sidomos të “Hyllit të Dritës” pa të cilin nuk ka as histori të
shtypit shqiptar. Është koha kur në faqet e para të gazetave,
nëpërmjet titujve të mëdhenj masat e ndërsyera kërkonin “t’i
djegim”, “t’i shkatërrojmë” jo vetëm zakonet prapanike dhe
mashtrimet e fesë. Një përfaqësi e lagjes “Kongresi i Përmetit” po
në Shkodër, më 19 mars i shkruan një letër “shokut Enver Hoxha” ku e
njofton se xhamijat që kishin në lagje po i kthenin nga qendra terri
në institucione kulture. Aksione të tilla raportoheshin përditë nga
radioja dhe gazetat, si në Gjepalaj, Durrës, Tiranë, Roshnik të
Beratit, Kukës etj. E për ta mbajtur të ndezur zjarrin ku do të
digjeshin armiqtë, më 16 prill Këshilli i Përgjithshëm i Frontit
Demokratik të Shqipërisë i drejton një tjetër thirrje popullit “për
t’u ngritur mbi të vjetrën”.
Bashkë me fletërrufetë e panumërta ku në emër të rinisë kërkohej
ndalimi i fesë, kjo ishte ana e dukshme e asaj që ndodhi më 1967,
vit që i parapriu ateizmit zyrtar e që kulmoi me hapjen në Shkodër
të të vetmit muze ateist në botë. E padukshmja pjesë e këtij
aisbergu qe fatale për shkak se kalonte nga zyrat e Sigurimit të
Shtetit.
E Sigurimi nuk ka bërë asnjë fletërrufe.

Thash e them ose “bâj e bjer”
Historia e shkruar për herë të parë në një “RD” të fillimvitit 1991,
përveç kopjimit nga njëra gazetë në tjetrën, do të qarkullonte si
ata gojëdhënat, vërtetësia e të cilave, për shkak se i mvisheshin
diktaturës komuniste të konfirmuar si gjakatare dhe e pashpirt, nuk
kërkonte fakte konkrete, por mjaftohej me një pusullë anonime. Shumë
prej autorëve që shkruan për Fishtën qysh prej erës së demokracisë e
këtej, shprehen të sigurt se ka ndodhur pikërisht ashtu si shkruante
më 1990, sipas Zef Pllumit, një anonim në sallën e klubit të rinisë
“Heronjtë e Vigut”: Me urdhër të Bilal Parrucës, atëkohë kryetar i
Komitetit Ekzekutiv si dhe kryetar i Frontit Demokratik të Shkodrës,
eshtrat e Fishtës janë hedhur në Drin.
Duket pra, se ky është kontakti i parë që jo vetëm Zef Pllumi ka
pasur me lajmin për zhvarrimin e Fishtës, sepse në një shkrim
tjetër, vetë Pllumi pyeste: “A u zbulue ndonjiherë vorri i vërtetë i
Fishtës dhe a u hodhën në lum eshtnat e tij? Nuk mund [të] them
kurrgja me siguri”. Këtë artikull të rifillimit të “Hyllit të
Dritës” Pllumi e sjell në vitin 2001 në “Françeskanët e mëdhaj” dhe
e rikonfirmon në 2006 në “Histori kurrë e tregueme”, por duke i
bashkngjitur një shkrim ku, n’mes tjerash thuhet: “Kje natë. Simbas
nji dishmitari okular, eshtnat e të vorruemit i nxuerën gjithë inad
e i hodhën në Drin.” E më pas “…zoti Ferdinand Topalli, i cili
dishmonte se e kishte pa me sy dikur kah i bajtën me karro eshtnat e
Fishtës për me i hjedhë në Drin” (“Histori kurrë e tregueme”, 2006).

Ndryshe nga Pllumi që shkrimeve të veta u shton nga ndonjë element,
por pa e zbuluar të vërtetën, Konrrad Gjolaj, gjithashtu françeskan
dhe i burgosur, në veprën e tij të guximshme “Çinarët” (1996) i
përmend thuajse shkarazi “vorret e përdhunueme të Fishtës, Mjedës…”
ndërsa duke iu referuar vdekjes së Bernardin Shllakut, hedh dritë
mbi vendin e mundshëm të tretjes së eshtrave të Fishtës, kur thotë
se Shllaku ishte varrosë në Kishën Françeskane, por “me
‘revolucionin kultural’ edhe eshtnat e Tija u tretën buzë Drinazës,
në afërsi të Bërdicës, bashkë me eshtnat e vllazënve të tjerë t’asaj
Kishe”. Ipeshkvi Zef Simoni, në të shumëcituarin në botë
“Persekutimi i Kishës Katolike në Shqipni, nga 1944-1990” (botuar
një vit pas “Martirizimit të Kishës Katolike Shqiptare 1944–1990”,
Tiranë, 1993), e rreshton Fishtën në një listë emrash të
priftërinjve katolikë që iu tretën eshtrat, pa treguar asgjë
konkrete se si, ku, kur e kush i ka bërë këto krime. Ndërkaq, me një
akrobaci absurde Dhori Qiriazi arrin të mos e përmendë fare dhunimin
e eshtrave të Fishtës, në librin e tij “Krishtërimi në Shqipëri” që
ndoshta duhej të kishte kushtimisht shumë të vërteta për
persekutimin e klerit katolik, e posaçërisht të varreve të tyre, si
një ndër krimet më barbare të kryera nga komunizmi. As Kapllan
Resuli në “Fishta dhe të tjerë” (2001) nuk e përmend fare zhvarrimin
e Fishtës, pavarësisht synimit të librit të tij. Në vitin 1992,
ndërsa i jepte përgjigje akuzave që iu patën bërë për 50 vjet
Fishtës, studiuesi fisnik Injac Zamputi nuk ka dashur me sa duket,
të merret me çështjen e eshtrave. Megjithatë, brenda kapakëve të
librit të tij “Fishta. Koha, njeriu, vepra”, botuesi F. Ferra e merr
të mirëqenë dhunimin e varrit të Fishtës, kur shkruan “Veprën e
Fishtës nuk arritën ta zhdukin, si zhdukën eshtrat e tij”.
Natyrisht, libri me dy data “Gjergj Fishta. Jeta dhe vepra” i
autorit Vehbi Bala nuk mund të kishte diçka për zhvarrimin e
mistershëm të Fishtës, jo vetëm për shkak se në Fjalorin
Enciklopedik Shqiptar të vitit 1985, ky autor kishte shkruar “tanë
të zezat”, por edhe se lënda e librit daton shkurt 1961, pra 6 vjet
përpara natës pa datë të dhunimit të varrit.
Një autor tjetër, M. Korça, në “Patër Gjergj Fishta… gjeniu pa varr”
edhe pse nuk jep asnjë burim, e nuk citon asnjë dëshmitar, siguron
se “ish …edhe një natë e errët shkurti kur u përdhunua varri. Një
palë eshtra flakeshin në Dri për ta asgjësuar. … Bilal Parrucën
caktuan që urdhërin ta jepte!” Në këtë frymë duket se janë hartuar
mjaft artikuj. F. Radovani në “Një monument nën dhè” është i sigurt
se “përveç françeskanëve të tjerë u dhunue vorri i Poetit Kombëtar
At Gjergj Fishta dhe … eshtnat… u tretën.” Edhe një ndër studiuesit
më seriozë të letërsisë shqipe, Anton N. Berisha në librin e tij
“Vepër e qenies dhe e qenësisë sonë”, (Prishtinë 2003), nuk e ndjen
të nevojshme të citojë asnjë burim kur pohon: “Tërbimi i kuqalashëve
ndaj këtij krijuesi madhor [Fishtës] dhe veprës së tij mbërriti deri
në absurd: ia zhdukën varrin dhe eshtrat!”. Disa vjersha e skica të
tashme të realizmit demokratik gjithashtu e marrin të mirëqenë
dhunimin e varrit të Fishtës, veç me një të dëgjuar. Në fund të
vitit 1996, dy shkrime të njëpasnjëshme në RD për ceremoninë e
rivarrimit të Fishtës, veç gafave panumërta nuk ofrojnë asgjë nga e
vërteta; madje njëri prej tyre mund të konsiderohet i
papërgjegjshëm: mbasi i ka quajtur disa herë eshtrat “mbetje të
tretura të trupit të poetit”, A. Malja shkruan më 29 dhjetor se
kisha françeskane e Shkodrës u prish gjatë vitit 1967 dhe “Me këtë
rast humbën edhe eshtrat e At Gjergj Fishtës.” Vetëm një ditë më
parë, I.Seci, në të njëjtën gazetë kishte përmendur disa herë se
eshtrat e Fishtës ishin tretur nga barbarët komunistë, por pa dhënë
as më të voglin detaj se si ka ndodhur kjo. Aty shkruhet gjithashtu
se Fishta ka vdekur me 30 janar e jo dhjetor, se ka vdekur në vitin
1910 e jo 1940 etj.; gabime të mundshme teknike.
Por padyshim, maja më e lartë e asaj që mund të quhet manipulim me
çështjen, është një libër i sapobotuar me autor Pjetër Pepa. Rreth
15 nga 1600 faqet e dyvëllimshit “Tragjedia dhe lavdia e klerit
katolik në Shqipëri” (2007), i kushtohen kapitullit me titullin “20
mars 1967. Hidhen në Drin eshtrat e Poetit Kombëtar Padër Gjergj
Fishta”. Mbasi shpall qysh në titull lajmin, autori duket se
pendohet në rradhët në vijim, kur shkruan: “Për të qenë i saktë me
historinë, më duhet të them që nuk jam i sigurtë nëse, vërtet, në
këtë datë u hodhën në Drin eshtrat e Poetit Kombëtar!” Dhe më pas:
“U hodhën në Drin e gjithçka përfundoi me turp” (v.II, faqe 373).
Edhe pse nuk e vë në dyshim hedhjen e eshtrave në Drin, autori nuk e
gjykon të nevojshme të sqarojë lexuesit, por edhe historinë me të
cilën pretendon të jetë i saktë, se si ndodhi akti e cilët ishin
aktorët.

Nga ta kapësh
Ndoshta askush nuk dëshiron ta diskutojë vërtetësinë e (f)aktit të
tretjes së eshtrave të Gjergj Fishtës, por pas shfletimit të mijëra
faqeve libra e gazeta është e pamundur t’i rezistosh tundimit për të
bërë pyetjen tjetër: kur? Ka kaq pak informacion në qarkullim, dhe
koha për hapjen e arkivave të fshehta duket se nuk do të vijë
asnjëherë në Shqipëri, sa është thuajse e sigurt se ndoshta për
shkak të natyrës së çështjes, edhe kjo pyetje aq e thjeshtë e
joimplikuese “Kur?” mund të mos marrë kurrë përgjigje. Për aq kohë
sa të dyja datat e ofruara nuk mbështeten në dëshmi apo dokumente,
do të ishte e gabuar të besohej si kohë e kryerjes së atij riti
hienash qoftë nata e shkurtit, e pretenduar nga M.Korça, qoftë 20
marsi i përgënjeshtruar nga vetë P.Pepa.

Nominus svnt odiosa
Është mëkat që Konrrad Gjolaj, ky burrë i dehur prej të vërtetës nuk
ka shkruar asgjë për zhvarrimin e Fishtës, edhe pse të krijohet
përshtypja se pikërisht kjo lëndë përbënte kapitullin që sikur i
është hequr në çastin e fundit librit të tij “Çinarët”, së fundmi
ribotuar nga françeskanët “me lejen e të parit të fesë”. Megjithatë,
boshllëkun që krijojnë autorët e tjerë në veprat e tyre për Fishtën,
në lidhje me pyetjen e rradhës “Kush e dhunoi varrin”, mund ta
plotësojë rrëfimi i jashtëzakonshëm i fratit velipojak Gjolaj, alias
Tomë Marku. Një ndër kapitujt e këtij libri të panderuar me asnjë
“Pendë” prej MTKRS e madje jo fort të pëlqyer nëpër Shkodër e gjetkë
për të vërtetat therëse, është ai kushtuar mësuesit të tij, njërit
prej dy priftërinjve gjermanë të pushkatuar në Shkodër më 1946:
Alfons Trackit. Përpara këtij kapitulli, vjershat e këngët e
panumërta kushtuar mësueve janë të vogla, por le të kthehemi në
çështje. Faqe pas faqeje, duke paraqitur gjendjen e klerit katolik
qysh prej vitit 1945, At Gjolaj nuk heziton të japë një mori emrash
të atyre që ishin protagonistët e sulmit mbi besimin, sulm që nuk u
ndal me vdekjen. Viti 1967 nuk është dhe aq i largët, ndaj paraqitja
e emrave të mëposhtëm mund t’ia kthejë kujtesën atyre që dinë diçka
për këtë ngjarje të errët. Gjithmonë duke cituar At Konrrad Gjolajn
nga libri i tij “Çinarët” (1996), konstatojmë se: Misto Treska, Kolë
Jakova, Rasim Guri, Gjovalin Luka, Irakli Bozo, Tonin Jakova, Gjon
Bushati, Muhamet Oruçi, Ahmet Daja, Sadetin Mandija, Ismail
Barbullushi, Zija Dibra, Mark Ndoja, Arif Gjyli, Hajdar Delvina,
Dulaç Lekiqi, Elez Mesi, Qazim Kapisyzi, Zoj Themeli, Fadil
Kapisyzi, Hysni Ndoja, Dul Rrjolli, Lilo Zeneli, Zoj Shkurti, Nesti
Kopali, Gjon Prendushi, Çesk Shoshi, Hys Zaja, Pjetër Darragjati,
Mestan Janiku, Aranit Çela, Tonin Miloti, Spiro Pane, Gjon Jaku,
Rrahman Përllaku, Qamil Gavoçi, Gani Dizdari, Ahmet Çaku, Mahmut
Kaja, Shaban Arra, Gaspër Leci, Martin Margilaj, Gac Mazi, Nuri
Llazani, Stavro Frashëri, Çiril Pistoli, Sabri Hoti, Ethem
Barbullushi, Gjon Banushi, Hamit Beqja, Ramiz Alia, Ylvi Dibra,
Pjerin Kçira, Gjovalin Mazreku, Zef Bardhoku, Vehbi Çanga, Luigj
Shala, Hulusi Hako, Dilaver Sadikaj, Pjetër Hasi, Mark Uli, Sadik
Rama, Rustem Sykja, Nevzat Haznedari, Ndoc Deda, Vehibe Xhabija,
Xhixhi Mazi, Xhuhere Mushani, Satber Jubani, Minire Haxhi, Kasëm
Troshani, Xheudet Miloti, Hamdi Ulqinaku, Shyqyri Çoku, Asllan Lici,
Rakip Beqja, Jup Kastrati, Viron Koka, Bik Pepa, Kadrie Kopliku,
Marie Vasili, Mita Leka, Bose Marku, Marie Siliqi, Laje Haxhia,
Gjylafe Gjylbegu, Jovanka Perja, Violeta Stavri, Adlije Kazazi,Pal
Mëlyshi, Xhemal Selimi, Adlije Bushati, Ndreko Rino, Mehmet Shehu,
Shefqet Peçi, Faik Kapllani, Skënder Drini, Tano Banushi, Hasan
Smaja, Lin Çollaku, Nush Baba, Asim Halili, Zef Shohi, Faik
Minarolli, Ali Xhunga, Hilmi Seiti, Dhimitër Shkodrani, Jahe Tefiku,
Mustafa Qilimi, Hilmi Hebovija, Loro Beltoja, Xhemal Dini, Angjelin
Kumria, Fadil Ymeri, Ramiz Hafizi, Halit Isufi, Fadil Kraja, Jovan
Vojushi, Selahedin Cena, Luigj Frangaj, Mikel Prennushi, Musa Kraja,
Lin Simoni, Pjetër Hasi e Mark Tarri ishin njerëzit më aktivë të
kohës në krye të luftës kundër fesë dhe njerëzve të fesë. Ai përmend
edhe Ndoc Vasilin, xhakonin e ri, që më vonë, sipas tij do të bëhej
bashkëpunëtor i Sigurimit në futjen e armëve në Kishë, si dhe disa
priftërinj të tjerë, të cilët më vonë janë penduar e falur nga
eprorët e kishës. Sipas Gjolajt, detyrat dhe përfitimet e secilit
ishin të ndara: një pjesë ishin spiunë; një pjesë agjitatorë dhe
bërtitës në salla gjyqesh kundër klerit; një pjesë përvetësuan
veprat shkencore nga arkivat e kishave dhe u doktoruan, me studimet
e Justin Rrotës, psh.; një pjesë ishin të pabesë me miqtë; një pjesë
i kanë lyer duart me gjak duke torturuar për vdekje, duke gjymtuar
këmbë, duke ngulur gozhdë në kafka, apo duke ekzekutuar të
pafajshëm; një pjesë ndërmerrnin hetime, ngrinin akuza dhe
nënshkruanin mandate vdekjeje; një pjesë ishin ordinerë, hajdutë,
kriminelë, përdhunues; një pjesë…
Është e qartë se përderisa bëhet fjalë për periudhën nga vitet 1945
e në këtej, pjesa më e madhe e emrave të akuzuar prej Gjolajt kanë
vazhduar ta udhëheqin deri në fund luftën kundër fesë, pra edhe
mbylljen e kishave e të xhamijave. Ndryshe nga anonimi i dhjetorit
1990 që citon Zef Pllumi, Konrrad Gjolaj nuk përmend emrin e Bilal
Parrucës, një figurë aktive në jetën partiake, shoqërore, madje edhe
gazetareske në Shkodrën e atyre viteve, por shtimi i këtij emri nuk
përjashton mundësinë që dhunuesit e varrit të Fishtës të jenë disa
prej emrave të lartpërmendur. Edhe konfirmimi apo hedhja poshtë e
kësaj hipoteze të mbështetur në fakt, në një taban të qëndrueshëm, i
takon gjithashtu të ardhmes, meqenëse së tashmes, dëshmitarët kanë
vendosur t’ia mbyllin gojën.
Prej kohësh jo vetëm në “gazetën gojore të Shkodrës” qarkullon një
variant, sipas të cilit dy burra të së njëjtës familje, me të
njëjtin mbiemër kanë kryer zhvarrimin dhe hedhjen e eshtrave në
Drin. Por këto dy burra mbajnë mbiemrin e një prej anëtarëve të
kuvendit të Shqipërisë. Pushteti i politikës, jo vetëm në Shqipëri,
ka mbytur të vërteta dhe njerëz të mëdhenj, ndaj pyetjes se a janë
emrat e të akuzuarve nga kjo “gazetë” në listën e mësipërme, apo ato
emra ruhen jo vetëm prej politikës, por ndoshta edhe për arsye të
reputacionit të besimit, më saktë se askush tjetër mund t’i
përgjigjet dëshmitari i vetëm publik i zhvarrimit, F. Topalli, i
cili flet nëpërmjet shkrimit të dikujt tjetër, por pa treguar
asnjëherë se cili paska qenë ai status i tij kaq i fuqishëm, që i ka
mundësuar praninë që në momentin e dhunimit të varrit e deri në
hedhjen diku në Drin të eshtrave të Gjergj Fishtës, ndoshta në
njërën nga ditët e para të prillit të largët 1967.
Po në këtë qytet, një ish-punëtor kërkon shpërblim të majmë për të
treguar vendin, ku sipas tij janë fshehur eshtrat e Fishtës, që ai
pretendon se nuk janë hedhur në Drin. Se sa të drejtë ka në
pretendimin e vet ky njeri, ndoshta nuk ka për t’u mësuar asnjëherë,
jo vetëm se që prej 16 vjetësh ai nuk ka gjetur njeri t’ia blejë të
vërtetën e tij, por dhe se ky variant është hedhur në treg, kohë më
parë nga njerëz me kredibilitet të dyshimtë e me qëllime aspak të
qarta.

(vijon në numrin e ardhshëm)

Copyright 2007 Gazeta Shqiptare

Tutje, tutje nga qyteti. Nga rremuja nga rremeti

2007-07-27T08:23:00.000-07:00

Une kam filluar te krijoj nje si bicim koleksioni artikujsh udhetimesh qe njeri apo tjetri shkruan neper gazeta apo revista. Inglizi i thote "arm-chair traveller". NJe zhaner i tere librash te tille i ofrohen njerezve qe si puna ime ka me shume deshire per te udhetuar se mundesi.
Nganjehere keto artikuj jane te nje cilesie jo shume te larte, dhe nganjehere te nje cilesie shume te mire, sidomos kur shkruesi nuk ka "political agenda" dhe kur nuk niset per te bere nje artikull "gjitheperfshires". Shkrimi i meposhtem eshte i nje cilesie te mire. Fotografia, akoma me e mire...

www.revistamapo.com

Vafsh ... pas Dajtit
Shkruan : Ben Andoni

Dy arkitektëve italianë, që iu besua ndërtimi i qendrës
urbane të kryeqytetit të shqiptarëve, Florestano de
Fausto dhe Armando Brasini, pak ditë pasi kishin marrë
detyrën, nuk patën më asnjë mëdyshje. Këtë qytet të
paqëm dhe tipik osman të formësuar pak nga pak pas
rënies së Mesjetës, që ua kishin kërkuar për ta
prezantuar me një look modern në shekullin e XX, duhet
t’ia dedikonin natyrës. Nga njëra anë, në Lindje Agimi
dhe këndej kodrave Perëndimi. Pra, të gjithë banorët e
Tiranës në mëngjezet e tyre, do të gdhiheshin me imazhin
e lindjes së Diellit mbi Malin e tyre, që do ta shikonin
pastaj dhe fikjen me Perëndimin, përtej kodrave.
Ky kanon profesionistësh duket se i shpëtoi dhe kohës
socialiste, ngaqë në thelb, arkitektët e erës së
Musolinit, ishin sërish të mirëkuptuar. Por, kjo, deri
një dekadë më parë, kur Dajti do të zhdukej gradualisht
nga ndërtimet e pafundme, shumësyresh pa as më të voglin
kriter përmasash. Dhe, e vetmja mëdyshje, e cila mbeti
dhe që i grishte tash kryeqytetasit ishte sesi do të
dukej nga pas Dajti i ëndrrave të tyre. Në fakt,
Xhavitit, këtij plaku me kaloshinë, që has në fushën
ndanë Teleferikut, pak herë është kureshtuar për pas
Dajtin. I ka mjaftuar, ai i vërteti, ai që i ka falur
bukën e përditshme...

Episod banorësh në Dajt
Këtë e kujton shpesh burri 64 vjeçar, që për çdo ditë i
ngjitet malit. Në diell, në shi, në borë...ai me kuajt e
tij çapitet ngadalë drejt malit. Xhavit Cana, një banor
i hershëm, ka përgatitur një kaloshinë dhe prej Priskës
vjen për çdo ditë në fushën e madhe para ish-Kampit të
Pionerëve. Ka gjashtë fëmijë, të gjithë të rehatuar.
Njëri prej tyre, pikërisht më i zoti, që kuptohet se ai
e përmend me shumë respekt (sepse i ka ngjarë atij për
punë), i ka përgatitur këtë kaloshinë. Burri e ka
zbukuruar, paskëtaj, për tu bërë grishjen e parë sidomos
rishtarëve që zbresin nga Teleferiku. Janë ata që e kanë
përballjen e parë me të. Kështu ndodh për çdo ditë,
ndërsa ai vjen dhe i falet i vetëm perëndisë, që njeh në
këtë botë dhe ky është Mali i Dajtit. Në këtë vend ka
punuar për të gjithë jetën dhe me të gjitha punët, për
të cilat ka mundur. Ka mbathur kuaj, ka rregulluar
samarë, ka qenë farkëtar. Ka qenë dhe çfarë ka qenë, por
çdo gjë që ka bërë, ka qenë e lidhur thjesht me Dajtin.
Kokëulur sheh i përmalluar sesi pak nga pak të rinjtë
mbushin dhe mbushin vendin dhe i kënaqen Dajtit të tij.
Krejt i tij. Por, çuditërisht, pak gjëra di për Dajtin.
Asnjëherë nuk ka dëgjuar për kalanë, qindra metra më
tutje dhe fare pak për hapësirën e madhe pas tij.
Mjaftohet me këtë që i ka falur Zoti, këtej. Nga pas e
ndjek një djal me një kal bash të bukur, që pretendon se
e ka të racës arabe-angleze.

Malit përpjetë
Në fakt, kaosi i kryeqytetit të shqiptarëve të ndjek
gjatë dhe kur i afrohesh periferisë së Tiranës, e kupton
në thelb sepse Tirana është e tillë. Vërtet, kur e lë
Shkozën dhe fillon e ngjitesh pak nga pak drejt malit, e
kupton se po futesh në normalitet. Nga Uzina Traktori në
drejtim të Shkozës dhe pastaj në Fushë Farkë, një rrugë
që hera-herës është e mirë dhe hera herës e keqe, ti
duhet t’i bësh vend makinave të tjera, që vinë nga sipër
dhe bëjnë lidhjen e banorëve me qytetin. Kanë ndërtuar
ku kanë mundur dhe mungesa e një plani duket qartë. Sa
më lart të shkosh aq më shumë do të kuptosh kaosin në
simbolin emblematik të kryeqytetit. Ka pak rëndësi. Prej
atje vjen uji, krijohet mikroklima dhe ai është edhe
Mburoja, që e mbron kryeqytetin nga erërat e tërbuara,
që do e rrihnin nga të gjitha anët. E, Dajti është i
vendosur. Ai i bën mbrojtje qytetit duke parapritur
erërat detare, që vinë nga larg, dhe pastaj dremit e
mbrojtur me shkurret mesdhetare, që rriten qetazi ashtu
si edhe në lartësitë simotra në vende të tjera të
Shqipërisë së Mesme dhe Veriore...Ka ndryshuar shumë
peizazhi në vend, por duke iu afruar Surrelit do të
shikosh se banorët kanë ndryshuar më shumë. Shumë syresh
punojnë në kryeqytet, ndërsa shtëpitë e reja ia kanë
ndryshuar pamjen këtij vendi komplet...Nuk shikohet
ndonjë pastërti e veçantë, ndërsa ndërtimet e reja nuk
duhet thënë se ndryshojnë shumë në cilësi. Vendi është
tejmbushur me klube dhe makina që vinë nga Tirana.
Ndërsa, më të rinjtë si zakonisht heqin...ditën duke
soditur. Pak më tutje arrijmë në Priskë. “Do bëhet fshat
turistik”, më thotë shoferi Naim, një njeri që e njeh
bajagi mirë të gjithë zonën. Ka pasur dikur një makinë
të madhe, nga ato që ne i njihnim me emrin Skodë me turi
dhe e ka bërë pëllëmbë për pëllëmbë këtë vend. Pak nga
pak më tregon të gjithë shtëpitë e rishtarëve, që
pretendon se i njeh mirë... Aty më duket se e ka Besnik
Mustafaj, këtu filani, dhe në aksh vend ky tjetri më
thotë...pas pak.
Pas Dajtit
Kështu vazhdojmë mes Qafës së Priskës dhe befas shfaqet
ajo që quhet pas Dajt.
Sakaq rruga tashmë merr përposhtë majtas, ndërsa ajo që
të afron pas Dajti, është një shkurrnajë ahu e kafenjtë
dhe një reliev tejet e thepisur. Personalisht më duket
një rrugë tipike e pjesës veriore të shqiptarëve. Në një
kohë të tillë, por gati 100 vjet më parë, Georg von Hani
bridhte për të gjetur vendin nga ky buron Erzeni.
Pikërisht këtu afër. “Në Tiranë, preokupimi i parë ishte
gjetja e njerëzve që mund të më jepnin informata lidhur
me krahinën nga ku buron Erzeni dhe pas kërkimesh të
gjata të pasuksesshme, më së fundi, dy ditë pas
mbërritjes sime këtu, më sollën një imam të ri nga Shën
Gjergji, kryeqendrës së kësaj krahine, të quajtur Elmaz
Efendi...Pasi punuam sëbashku për afro një orë me
rradhë, ai filloi të mërzitet...Në fakt më deklaroi se
Erzeni kishte dy vendburime, prej të cilave burimi jugor
ndodhej në fshatin e Shën Gjergjit, që kishte një
gjatësi prej një orë e një e çerek larg Shëngjinit, ku
njëjtësohen këto dy burime, ndërsa burimi verior gjendej
në Shën Mëri, që ishte vetëm një orë larg Shëngjinit.
...Unë kërkova që të më sillnin pak dhè dhe me anën e
tij unë formova dy lugina. Eshtë e qartë që në këtë
mënyrë Elmazi e kuptoi atë që kërkoja, por megjithatë më
pyeti pse interesohesha për krahina të njohura prej
meje. Pasi e qetësova në atë drejtim, ai vazhdoi të më
pyeste përse interesohesha nëpërmjet vendesh, ku aty nuk
kalonte asnjë rrugë dhe së fundi çfarë kisha ndërmend
t’i bëja atdheut të tij...”.

Pas Dajtit, Në vendin ku donte të shkonte von Hani
Në fakt, që nga rruga, ku kam lënë pas Qafë Priskën, një
tabelë të orienton se një gjysmë dyzine fshatrash,
dergjen në këtë hapësirë. Që nga e rrëpirta e shpateve
lindore të Dajtit, poshtë kalon një rrugë dhe përpara ke
Qafmollën, që duket se bën një gjum të patrazuar. Kudo
përreth, guroret e kanë rrethuar Dajtin dhe tregojnë më
së miri mbijetesën e re të banorëve se në këtë
vend...Pikërisht, poshtë Dajtit, një çift që duhet të
jenë bab e bir hedhin vështrime dhe kanë ndaluar buzë
rrugës me një Ford të vogël...Nga e majta, të duket
rruga, e cila tashmë qetuar të çon në Bizë, ndërsa
matanë ajo që të dërgon drejt Shën Gjergjit apo
fshatrave të tjera nga vjen Erzeni. Njihem me dy burrat,
ndërsa Naimi vihet në rolin e ciceronit: “Duke kaptuar
një mal, të themi. Pastaj duhet të shkohet në Malin me
Gropa, (Kuptoj që dikur ishte aq i përfolur për vrasje
të pafundme, por që asnjëherë nuk janë provuar). Andej
është Shën Gjergji dhe Shën Mëria. Nga andej vjen uji
për Tiranën”. Gjurmët e borës së pak ditëve më parë e
kanë mbuluar këtë pjesë barishtesh. Por, kjo nuk mjafton
këtej, që Dajti të përsërisë mrekullinë e dikurshme të
perëndimit. Hapësirë e stërmadhe, që e ka pushtuar këtë
serenitet, nuk thotë ndonjë gjë më shumë. Që nga Dajti
me pikën më të lartë 1612 metra- nga shkalla e Tujanit
në VP deri te Qafa e Priskës në JL kemi një gjatësi
rreth 8 km e gjerësi 3-4 km. I vendosur midis dy
thyerjeve tektonike, Dajti ka formuar një ngritje malore
të rrëpirët, veçanësisht në shpatin lindor. Por këtej
duket realisht se nuk ka jetë poshtë saj. Ose më mirë
është krejt antiteza e pjesës në perëndim, ku është
Tirana e vërtetë. Veçse në horizont të mjafton Erzeni i
paqëm, tejet Martaneshi, më përtej Kruja. Diku poshtë
pas një lidhje prej 27 kilometrash, që e lidhin me
qendrën në vitin 1951, u ça një tunel, që solli ujrat e
Selitës në Qytet. Dhe, po kështu u vu në punë edhe
hidrocentrali i njohur V.I. Lenin. Naimi ma tregon me
gisht.
Gjeologët i vlerësojnë formacionet “e ndërtuara nga
gëlqerorë të kretakut në të cilët janë zhvilluar
dukuritë karstike, sidomos në pjesën e lartë e të
zhveshur nga bimësia. Me gelqerorët e proceset karstike
janë të lidhur xeherorët e boksideve, që janë zbuluar në
gjithë Dajtin. Nga ana strukturore mali i Dajtit është
formuluar mbi një rrudhë pozizive me një krah. Mbetjet e
krahut perëndimor të kësaj strukture vërehen në sektorin
e Tujanit, por tashmë si fragmente tektonike. Shkëputjet
gjatësore regjonale në lindje dhe perëndim ndërlikohen
nga disa shkëputje lokale tërthore. Në sipërfaqe ato
shprehen në përhapjen e brekçieve (Gryka e Tujanit). Për
rrjedhim shpatet e këtij mali janë asimetrike. Kurrizi
është i ngushtë dhe i prerë dhëmbë-dhëmbë. Ky shkëmbim
njohurish me banorët duket se nuk i bën përshtypje dy
banorëve bab-e bir, që pas vitit 1991 kanë pushtuar një
pjesë toke poshtë dhe që me sa duket po shikojnë
realisht një mundësi zgjerimi këtu. “Një dreq e merr
vesh me këta. Por, nuk ma mbushin mëndjen”, më thotë
Naimi, që vazhdon të orientohet mrekullisht. E përsërit
me krenari se këtë rrugë e ka bërë me qindra herë, teksa
sillte trupa nga Biza. Vetë nuk mendoj ndonjë gjë më
shumë veçse, po mos të ishte Dielli (këtu poshtë Dajtit,
për dreq nuk nxeh), ky vend do ishte i përshtatshëm për
një vend të paqëm internimi. Fshati i Qafmollëve më
duket një i tillë me indiferencën e tij dimrake. Harroj
se në këtë klimë tipike malore me verë të freskët dhe me
një dimër me shumë rreshje ka pak vështirësi. (Sasia e
rreshjeve shkon 1200-2000 mm. Sasia më e madhe e tyre
bie në shpatin perëndimor dhe jugperëndimor të tij,
kurse në lindje kjo sasi është më e pakët se 1000-1200
mm. Ajo që të bën përshtypje është se në Dajt gjen
shprehje të plotë shtrirja vertikale e bimësisë. Në
shpatin perëndimor deri në latësinë 500-600 metra
shtrihet brezi i makjeve mesdhetare (mare, shqopë, xina,
kurse në lartësinë 500-600 metra deri në lartësinë
900-1100 metra shtrihet brezi i dushkut. Mbi këtë
lartësi e deri në 1300-1400 metra, shtrihet brezi i ahut
dhe i halorëve). Nga poshtë duket se maja e Dajtit është
krejt e zhveshur. Në anën lindore, për shkak edhe të
rreshjeve më të pakta dhe tenperaturave më të ulëta,
shtrírja vertikale e bimësisë duket se pëson ndryshime.
Brezi i makjeve është më i kufizuar, ndërsa krahas
dushqeve rritet dhe gështenja e drurë të tjerë, të cilat
nuk vërehen në shpatin perëndimor. Në fakt, kanë qenë
këto arsyet, që Dajti për shkak të natyrës piktoreske
dhe klimës malore të shëndetshme të përmbushë kaq vlera
të mëdha turistike. Për këtë arsye, ai nga Shkalla e
Tujanit dhe deri tek Qafa e Priskës duke përfshirë një
hapësirë në të dy faqet e tij me sipërfaqe deri 3500 ha
është shpallur park kombëtar.

Para Dajtit
Të dy at e bir, që pak nga pak zbulohen, më thonë se
janë nga Gramshi. Duket se një gjë jo e zakonshme i mban
këtu. I has shpesh për gjithë ditën, më vonë. Të
çuditshëm shqiptarët. E, pasi e ke përshkruar këtë vend
dhe me invers kthehesh nga një rrugë e shtruar, të duhet
sërisht që të kthehesh në rrugën e kthimit. Në Qafë
Priskë sërish, por këtë herë të zbresësh dhe këtë herë
që të detyroshesh të futesh në Parkun e madh Kombëtar të
Dajtit. Nuk ka ndryshuar ndonjë gjë e madhe veç klubeve
të pafundme, që kanë mbirë nga të dy anët e rrugës dhe
pak të veçuar nga njëri-tjetri. Pronarët e rinj, shumë
syresh vendalinj, pas hapjes së teleferiku i kanë bërë
një element më shumë. Ata kanë dërguar furgonat, të
cilët marrin “free”, klientët që zbresin të mrekulluar
nga Teleferiku. Që nga Panorama, Gurra..., Shelgu, etj.
të gjithë klubet bëjnë konkurrencën e tyre me makina për
kryeqytetasit. Por, nuk shkojmë deri aty.
Në të djathtë, pak kilometra nga fusha e Dajtit, një
shigjetë dhe njoftimet e disa arkeologëve më kanë bërë
të qartë se ku është një nga kalatë e vjetra të zonës.
Mbase ajo që i ka dhënë kryeqytetasve emrin e tyre.
“Tirana vjen nga Tirkan. Tirkan ka qenë një kështjellë
në shpat të malit të Dajtit. Akoma ekzistojnë rrënojat e
kësaj kështjelle të lashtë që daton në fillimin e
shekullit të parë para lindjes së Krishtit, e cila
mendohet të ketë qenë kështjella që historiani bizantin
Prokop (shek.VI), e quan kështjella e Tirkanit”, thuhet
në literaturë. Kalaja e mbetur që ndodhet rreth 400
metra në të përpjetën e një rruge përmes dushqeve dhe
ahishteve është zhgënjyese. Pak rrënoja, që i ka mbuluar
një myshk i harlisur, e ku koha ka vënë vulën e saj,
duke i errësuar frikshëm. Një arkeolog ka vënë një
shigjetë për ata që vinë më pas. Asgjë e veçantë tjetër.
Mbi të shikoj një platformë pak 50 metra, që përbën një
mur me gurë të lidhur jo mirë. Dhe, i vetmi element i
kalasë, që sërish nuk vlen për të identifikuar formën-
është një platformë në formë harku, në një nga këndet. E
çuditshme është se asnjë nga banorët nuk e njeh, përveç
një plaku, që ka bërë një restorant me një emër si
“Shelg...” në buzë të rrugës. Nuk vjen deri më sipër.
Por, na sqaron me kujdes. Një moshatar (e has
krejtësisht vetëm në rrugë me sopatë), që më bën si
kopetent dhe që pretendon se e njeh zonën, nuk di asgjë.
Çuditet dhe bën sikur dëgjon diçka për kalanë. Në fund i
kuptoj interesin dhe pse begenisi të vijë me mua në
rrëpirën me 45% pjerrësi. “A thua ka të fshehur
gjëkafshi këtu, ndopak flori”, më thotë. “Kot nuk ke
ardh”, më shkel syrin me marifet. Më duhet t’i shpjegoj
gjatë se nuk ma merr mëndja, por edhe se nuk më ka
shkuar ndonjëherë ndërmend...E shikoj pak me siklet por
banorët dyshojnë për çdo gjë. Ngaqë, mbase në kohët para
viteve ‘90, askush nuk i linte të bridhnin si donin
këtej. Një gjë të tillë me sa duket ka funksionuar dhe
për dyshimtarin, që kam përballë.

Tek Hani
Njësoj këtë dyshim e kam hasur tek Han, gati 100 vjet më
parë. “Një detyrë tjetër që duhet të zgjidhja në Tiranë
kishte të bënte me porositë që kisha marrë lidhur më
fosilizimet. Duke qenë se për shkak të stinës së
pashëndetshme...nuk kisha kohë, Seit Beu, vëllai më i ri
i mydirit të atyshëm, tek i cili unë pata rastin të njoh
një djalosh shumë të kulturuar, i cili jo vetëm ishte
një filolog i gjuhëve persiane dhe arabe...dhe fliste
një frëngjishte te admirueshme, më rekomandoi si burime
të pasura fshatrat Surrel dhe Priskë që ndodheshin dy
orë në juglindje të Tiranës, pasi atje vetë së bashku me
një mikun e tij natyralist nga Stambolli, kishin nxjerrë
një pllakë afërsisht dy këmbë të gjatë me skeletin e një
ngjale të mbajtur në gjëndje të mirë, skeleti i të cilës
tani ndodhet në Muzeun e Shkencave Natyrore të
Stambollit”.
Kuptohet se shqiptarët të alarmuar nuk i tregojnë asgjë
dhe Hani i braktis fosilet për të vazhduar rrugën në
drejtim të Matit, por megjithë dështimin është i kënaqur
sepse me aq sa e lejonin kushtet ka përcaktuar rrjedhën
e Erzenit. E njëjta gjë më ndodh me Ilirin (mëdyshuesin
që heton për çdo gjë), por jam i kënaqur që kemi shkuar
në kalanë e vjetër, ndërsa i lë në dorë, që të më
shpalosë të gjithë erudicionin e tij kallp për florën e
vendit. Për çudi më rezulton një vëzhgues i hollë, pak
më vonë, sepse më tregon barishtet, por edhe llojet e
ndryshme që i shërbejnë shëndetit tonë.

...Dajti si argëtim
Ndahemi si miq. Kohët e fundit është shtuar gjindja në
mal, më thotë, duke u ndarë. “Këtu ndahemi”.
Por kur zbresim nga kalaja dhe kthehemi për tu bashkuar
me njerëzit, asgjë nuk të ngjall ndonjë gjë të veçantë.
Ka ikur bora, ndërsa falë një punë kaotike të pronarëve,
Dajti është një atraksion i veçantë. Një vend kaotik,
gjithsesi dhe njerëz, që sapo zbresin gjenden krejt të
çorientuar. Sidomos ata që e kanë përherë të parë. Vetë
ndaloj para derës së jashtme të stacionit të
teleferikëve, ku janë tre kuaj dhe një kaloshinë. Në
njërën syresh është Xhevati. Eshtë i paqëm dhe në pak
momentet që rri me të më tregon pak me keqëardhje se:
“Isha vetëm para gjashtë vjetësh. Tashmë kanë ardhur të
gjithë. Nuk qahem”.
Ky burrë vjen çdo ditë në dimër, në verë, për të nxjerrë
të përditshmen. Dhe, është i kënaqur, sepse ka punuar
gjithmonë dhe ia ka dalë. Ky është realiteti i tij në
kapitalizëm dhe mënyra sesi ai e përballon jetën.
Nga tej ku hedh sytë qëndron i vdekur me basorelievet e
tij gjigande ish kampi i pionerëve. Një qen i stërmadh,
vëlla kobzi i Cerberit, më hungërin frikshëm “Pate fat”-
më thotë me një humor të zi, një burrë që përtej. Askush
nuk e thotë pse hesht prej kaq kohësh .
Në fakt, ka të drejtë. Kam shpëtuar. Ose kështu i dukem
një rojtari, që më shikon fodull që andej. Xhaviti më
kërkon që të kthehemi bashkë. Por, që ta pres deri
matanë orës pesë, kur ka ikur dhe udhëtari i fundit me
teleferik, nuk më duket shumë e arsyeshme. Dua të provoj
dhe gastronominë e këtyre njerëzve. Të paktën të
argëtohem pak. Rruga e kthimit është e bukur. Rend pas
Diellit, që më ikën me galopin e tij qiellor. Por,
Brasini dhe De Fausto nuk e mendonin kurrsesi të tillë
Tiranën. Këtë të shqiptarëve, të shekullit XXI, atë që
Dajti pak nga pak, do u fshihesh njerëzve....

Beteja per Dominim Boteror. USA vs. China Part II (Si dukat i vogel je, Shqiperi behu me ne!!)

2007-07-14T08:30:00.001-07:00

People's Daily Online

China donates sports balls in Albania
July 14, 2007

China donates sports balls in Albania
TIRANA, July 13 (Xinhua) -- An Albanian high official
expressed on Friday gratitude to China for donating
1,500 sports balls in Albania, saying there is a great
potential to intensify cooperation between the two
countries in sports field.
"We are grateful for China's free aid to Albania, and
this is part of our cooperation in sports field,"
Neritan Alibali, vice minister of the Albanian Ministry
of Tourism, Culture, Youth and Sports, said at the
hand-over ceremony in a Tirana stadium.
He said China has given Albania a hand in the country's
preparation for the upcoming 2008 Beijing Olympic Games.
In June this year, China invited twenty Albanian
athletes -- boxers and track and field athletes -- to
China to receive training, and four Albanian sports
physicians will go to China in August to study, Alibali
said.
The donation includes basketballs, footballs and
volleyballs, valued at 10,000 euros (13,800 U.S.
dollars).
Tian Chang-chun, Chinese ambassador to Albania, said he
hoped these sports equipment will have an active role in
the development of Albanian sports.
This is the second donation China has made in Albania in
July. On July 2, China donated in Albania about 1,400
computer units, valued at one million euros (1.38
million dollars).

Si i thone HALLVE ne Skoteesh?

2007-07-04T10:59:00.000-07:00

Lajm i mire me ne fund nga Lindja e Mesme!
Gazetari i BBC-se u la i lire nga rrembyesit kete jave!
Urimet me te mira familjes se Alain dhe vete atij.

Lagje e sipme-lagje e poshme, dhe vorrezat per midis...

2007-07-02T14:16:00.000-07:00

Mua gjithmone me ka bezdisur fakti qe historine e Tiranes na e kane treguar me dy llafe: nje hamam, nje xhami dhe nje furre. Ktheje faqen! Ne 1920, Tirana u shpall kryeqytet!!!!
Huhh! Po nderkohe?
Lexim te kendshem, dhe ndjese nga autoret e shkrimit!
TIRANA The Challenge of Urban DevelopmentSustainable Economic Development
Agency
Agjensia per Zhvillim Ekonomik te Qendrueshem

Qyteti Tiranes
Histori mbi Urbanistiken dhe Arkitekturen
Autore
BESNIK ALIAJ
KEIDA LULO
1.Tirana nga themelimi deri me 1920
Hyrje
Tirana eshte kryeqyteti i Shqiperise dhe qyteti me i madh i vendit.
Bashkia Tirane eshte populluar sot nga te pakten gjashteqindmije banore,
ndersa rajoni i ashtuquajtur Tirana e Madhe[1] numeron 700-800 mije
banore. Hapesira metropolitane Tirane-Durres-Fush Kruje perfshin gati 1/3
e popullsise se vendit. Tirana ndodhet pothuaj ne qender te vendit dhe sot
eshte e zhvilluar te pakten ne 3000 hektare.
Qyteti i Tiranes ka nje histori modeste ne krahasim me shume kryeqendra
europiane, dhe jo vetem si kryeqender e shqiptareve por dhe per faktin se
perben nje nga modelet e vecanta te zhvillimit urban ne Europe, ajo
meriton nje vemendje te vecante. Tirana eshte shembull tipik i nje
strukture mikse midis detit dhe malit, midis trashegimise kulturore ilire,
romake, bizantine, dhe atmosferes orientale ; midis elementeve europiane
dhe atyre tipike mesdhetaret dhe ballkanike ; midis modeleve urbane te
zhvilluara dhe atyre ne zhvillim ; midis disiplines urabanistike me
autoritare te koherave dhe kaosit me anarshist te koheve moderne….. Me
pak fjale, Tirana eshte nje nga qytetet me dinamike ne Europe dhe
perfaqeson pa diskutim nje qytetit ne nje tranzicion tipik dhe te
tejzgjatur deri ne ditet tona.
Tranzicioni si dukuri eshte pranishem ne cdo qender te banuar si shprehje
e nje procesi historik te vazhdueshem dhe te panderprere te trasformimit
urban pergjate koherave. Tirana si qytetit ne tranzicion perfaqeson nje
periudhe kalimtare te zhvillimit strukturor dhe urban ne disa momente
historike, produkte te shume faktoreve, perfshi ketu ndryshimet politike,
ekonomike, sociale, qe kane ndodhur pas vitit 1990 dhe ne vazhdim.
Trasformimi urban i vazhdueshem ka patur nje impakt te qarte ne
trashegimine modeste historike te qytetit, sidomos gjate periudhes se
tranzicioni politik dhe ekonomik te viteve 90-te. Per te pasur nje ide me
te qarte per zhvillimin e qytetit te Tiranes eshte shume e rendesishme te
analizojme zhvillimin historik te tij ne kendveshtrimin arkitektoniko
urbanistik.
Parahistoria dhe fillimet para shekullit te 14-te
Megjithese origjina e Tiranes nuk eshte aq e lashte sa qytete te tjera
historike te Shqiperise si Durresi, Berati, Gjirokastra, Kruja, Shkodra,
Elbasani, Korca, etj., gjetjet arkeologjike ne shpella te lashta tregojne
se territori ku shtrihet sot Tirana ka qene banuar para periudhes
neolitike dhe behet fjale per vendbanime prehistorike nje nga te cilat
ka qene Shpella e Pellumbasit. Kjo favorizohej per faktin se fusha dhe
kodrinat e Tiranes gezonte nje mikroklime te vecante per shkak te pozites
gjeografike dhe ndikimit zbutes i detit Adriatik qe ndodhet rreth 30
kilometra ne perendim. Kushtet klimaterike, resurset ujore te bollshme ne
lumej dhe perrenj, relievi i larmishem fushor-kodrinor duke shtuar ketu
edhe pranine e Malit te Dajtit si mur mbrojtes nga ererat e ftohta te
veri-lindjes, percaktuan qe rajoni i Tiranes te jete, prej lashtesise deri
me sot, nje fushe pjellore bujqesore e pasur dhe teresisht e pershtateshme
per te jetuar.
Gjate shekujve 3 dhe 4(e.s.),fusha e Tiranes shfrytezohej nga popullsi
lokale e fshatrave prane kesaj fushe, te cilat per arsye mbrojtje kishin
ndertuar banesa dhe fortesa kryesisht ne pikat strategjike te kodrave
perreth. Kete e vertetojne edhe gjetjet arkeologjike ne fortifikimet dhe
keshtjellat perreth Tiranes si ne ate te Zgerdheshit, Lalmit, Shkalles se
Tujanit, Dorezit, Kucit, Persqopit, Farkes, Berzhites, Bastarit, Dorakut,
Ndroqit, Petreles, Brrarit, etj.
Pushtimi Otoman midis shekujve te 14-te dhe 20-te
Okupimi otoman i Shqiperise, filluar ne shekullin e 14, e gjeti Tiranen si
nje kryqezim te rendesishem ne akset kryesore te transportit te rajonit
Ballkanik dhe te vendit duke u konsideruar si nje vend tranzit strategjik
ndermjet Europes kristiane dhe Turqise orientale. Ky pozicion gjeografik
nuk mund te influenconte pozitivisht ne zhvillimin arkitekturor dhe urban
te qytetit per vete natyren tranzitore te qellimeve te zhvillimit. Bene
perjashtim vetem objektet e kultit, te cilat u zhvilluan sepse ishin pjese
e politikes se konvertimit te popullsise vendase nga kristiane ne
muslimane.
Gjate shekujve 16-18,xhamite behen objekte percaktuese ne ndertimin e
qendrave te qyteteve. Ato ndertoheshin ne pjeset me aktive te tyre, prane
tregut dhe ndertimeve te tjera publike, ose ne komplekse arkitekturale me
objektet e mesiperme.
Edhe per Tiranen, xhamite luajten nje rol pozitiv nga pikepamja
urbanistike, sepse stimuluan krijimin e 5-6 “ishujve” urbane (mbi baze
familjesh ose fisesh), te cilat me tendencen e tyre per rritje u bashkuan
(unifikuan) dhe ne kombinim me traditat lokale krijuan nje skenografi,
siluet dhe identitet te ri urban : Tiranen.
Bethamat e para urbane te Tiranes
Berthama e pâre historike dhe urbane e qytetit lindi dhe hodhi shtat se
bashku me xhamine e vjeter te Sulejman Pashes ne qender te struktures se
sotme te Tiranes, pikerisht ne kryeqezimin e arterieve kryesore te
tranzitit tregetar nderkrahinor. Bashke me xhamine ne fjale u ndertuan
edhe banesa te tjera, midis tyre edhe ato te feudaleve dhe te te afermeve
te tyre, ne bregun e djathte te perroit te Lanes. Me tej ne distance 50-60
metra ne perendim te xhamise u ndertuan nje furre , nje banje dhe nje han,
tre objekte sherbimesh qe ndikuan ne zgjerimin e pazarit. Keto ndertesa se
bashku me banesat, ahuret, oborret, puset, gjelberimet rrugicat, sheshet
dhe varrezat, te gjitha te perqendruara rreth nderteses se xhamise,
formonin nje njesi sociologjike, pronesie, gjinie dhe lidhje familjare jo
vetem ne krijimin e saj por edhe shume kohe me pas.
Berthama e dyte urbane u krijua ne fillim te shekullit te 18 rreth xhamise
se Fires, e zhvendour rreth 600m ne veriperendim te berthames se pare,
pikerisht aty ku takohen sot rruga e Barikadave dhe rruga Fortuzi. Kjo
ndertese e amortizuar u rindertua mbi themelet e saj ne vitet 1859 duke u
quajtur kesaj rradhe xhamia e Beshirit sipas emrit te tregetarit qe e
ndertoi.
Bethama e trete ndertohet ne verilindje te berthames se pare duke filluar
me ndertimin e xhamise se Zajmit me 1775 dhe shembur per nevoja
urbanistike ne takimin e rruges se Dibres me rrugen Thanas Ziko.
Berthama e katert nis me kohen e themelimit te xhamise se Haxhi Ethemit e
cila u vendos rreth 200 m ne perendim te xhamise se vjeter dhe rrethuar me
banesa kopshte varre etj.
Ne kete llogjike, ne pika te ndryshme, gjithnje ne nje distance te afert
me berthamen e pare, formohen me kohe edhe berthama te tjera me qender
nje xhami si ajo e Stermasit ndertuar me 1840, e Kokonozit dhe e Berxollit
ne shekullin e 19, e Karapicit ne 1858, e Mujos, e Reçit etj duke levizur
ne menyre centrifugale nga qendra ne periferi e perseri ne qender me ane
te ishujve te pavarur vendosur disi larg nga njerit tjetri dhe, qe me pas,
pa asnje lloj organizimi dhe disipline vijne dhe zmadhohen gradualisht
derisa takohen me njeri tjetrin duke krijuar nje sfond urbanistik me
thurje te çrregullt dhe me dendesi te paket, qe kushtezohet nga ekzistenca
e prones private mbi token. Copetimi feudal i tokes, mungesa e nje
adminstrate qendrore e afte per te diktuar ligje kane kushtezuar
ndertime te cregullta dhe shume te rralla pa ndonje parapregatitje
teknike.
Ndertimi xhamise se Sulejman Pashes (1614) se bashku me banjat bublike
(hamam), hanin, furren e bukes dhe Tyrben e Kapllan Pashes simbolizojne
nga pikepamja historike dhe arkitektonike lindjen e qytetit te Tiranes.
Sot, me perjashtim te Tyrbes se Kapllan Pashes, nuk ekziston asnje prej
ketyre objekteve pasi u prishen me kohen dhe vecanerisht gjate Luftes se
Dyte Boterore.
Arkitektura
-Xhamia e Sulejman Pashes se bashku me minaren e ndertuar prej te birit 19
vjet me pas, u njoh fillimisht nga piktura e piktorit anglez E. Lear
(1848), pas meremetimit qe i bene feudalet Toptanas. Mbi kete baze dhe
shenimeve te kohes,u be rikonstruksioni hipotetik i saj.Nga pikepamja
arkitektonike,xhamia e vjeter kishte nje plan drejtkendor me brinje 16x13m
.Pjesen me te madhe te siperfaqes e ze salla e lutjes dhe pjesen qe mbetet
e ze portiku,qe perfaqesonte fasadat lindore dhe veriore te qytetit.Volumi
i xhamise ishte nje paralelpiped me shume i shtrire se sa i larte me nje
lartesi afer 9 m. E gjithe fasada e xhamise ishte e zbukuruar me afreske
shumengjyreshe me motive lulesh dhe frutash si edhe me pamje nga
Stambolli.
-Tyrbja e Kapllan Pashes, nje objekt mjaft interesant,eshte ndertuar me
gure te gdhendur,ka nje planimetri 8 kendeshe dhe perbehet nga nje arkad
me kollona qe mbeshtetet mbi nje bazament te ulet.Kollonat jane prej guri
dhe me kapitele me dekor bimor ne siperfaqe. Edhe pse e vogel,tyrbja
shquhet per elegancen e arkades dhe punimin e detajeve.
Ndersa xhamia e vjeter e Sulejman Pashes simbolizon lindjen e Tiranes,
xhamia e Ethem Beut simbolizon memorien vizuale historike te qytetit te
sotem sepse eshte e vetmja xhami e vendosur ne qendren historike te
qytetit qe i ka shpetuar shkaterrimeve te luftes dhe kohes.
-Xhamia e Ethem Beut dhe Kulla e Sahatit u ndertuan gjate viteve
1794-1822, duke stimuluar edhe karakterin vertikal te qendres se qytetit.
Edhe pse ne te vetevete nuk perfaqesojne nje stil autokton shqiptar, ato
jane te ndertuara sipas nje stili te perziere ku ndihet qarte ndikimi i
arkitektures tradicionale.
Kjo xhami nga pikepamja arkitektonike,perbehet nga salla e faljeve ne
forme kubike dhe hajati.Vellimi kubik i salles se faljeve qarkohet nga
lindja dhe veriu me portikun me arkada mbi kollona.Ambjenti qendror
mbulohet me kupole qe mbeshtetet mbi trompa parabolike ne qoshet ;Kjo
salle eshte e ndertuar me gure lumi te suvatuar,ndersa brendesia e saj
eshte e pikturuar me ornamente bimore,vizatimi i te cilave i permbahet
rregullave te simetrise,ndersa pjesa e jashtme e salles se faljeve qe
perfshihet brenda portikut,eshte e zbukuruar me dekor bimor dhe nje sere
tabllosh me pamje nga Stambolli.
Ne kete xhami zhvillohet me tej prirja per nje afrim te arkitektures se
kultit me ate popullore,rezultat dhe i shkeputjes nga tipat e vjeter te
kopjuar nga arkitektura e kultit islam.Portiku i zhvilluar teresisht me
arkaden gjysem rrethore, me linjen e tij te lehte,kalon ne nje plan te
dyte volumin kubik dhe i jep nje vend me te justifikuar minares.
Minarja e larte dhe e holle,eshte ndertuar prej guri te gdhendur .Pjesa e
poshtme ka seksion katror,ndersa pjesa tjeter qe vjen duke u zvogeluar
lehtesisht,ka te gdhendura kanelura vertikale te proporcionuara.
Ne organizimin urbanistik te qendres se Tiranes, nje vend te veçante ze
Kulla e sahatit. Ajo ka mbaruar se ndertuari ne 1830. Kulla e sahatit si
pozicion eshte e vendosur ne krahun lindor te xhamise rreth 20 m prane saj
me faqet e mureve te drejtuara perafersisht nga pikat e horizontit. Ajo
paraqet nje vellim prizmor paralelpiped qe ne pjesen e siperme perfundon
me nje cati piramidale.
E ndertuar sipas nje aksi vertikal me lartesi te madhe, ajo eshte me baze
kuadratike,dhe perbehet prej pjeses se poshtme qe ze lartesine me te
madhe,ku levizin peshat, prej ambjenteve te mekanizmit mbi te,dhe kembanes
ne pjesen me te larte.
Pjesa e jashtme e kulles nga niveli i trotuarit deri tek ballkoni eshte
ndertuar me gure te bardhe te gdhendur dhe ne forma drejtkendore. Ne
krahun verior ndodhet porta e hyrjes ne kulle mbuluar nga nje hark i plote
guri. Prej saj me ane te shkallesh te vogla qe ndjekin perimetrin e mureve
anesore te ndricuara nga frenxhi te vogla hipet lart dhe dilet ne ballkon
me ane te kater dyerve me hark . Ndertimi i kulles se sahatit perbente nje
arritje ne fushen e zhvillimit ekonomik dhe shoqeror dhe nje objekt te ri
ne repertorin ekzistue te arkitektures bashkohore. Kulla e Sahatit ka
karakter te theksuar arkitektonik, duke u bere me kalimin e kohes me
silueten e saj,pjese perberese e fizionomise se qytetit,simbolika e tij.
Ne shekullin e 18-te, u themelua ne perendim te Tiranes Panairi i
Tregetise se Shen Lleshit, i cili u be nje pike takimi dhe pol terheqes
interesash blegtorale dhe tregetare, duke sherbyer si mjet nderlidhes I
qytetit me fshatin dhe me qytete te tjera si me Shkodren, Beratin
Elbasanin si edhe me krahinat me te largeta si Dibra dhe Kosova. Me
1871 ky panair filloi serish te rimekembej duke u zhvilluar pothuajse nje
here ne vit.
Struktura e Qytetit te Tiranes (Shek 18-fillim Shek 20)
Shume shpejt qyteti i vogel dhe modest mori pamjen e nje qyteti tregetar
nga nevojat ekonomike te zones per nje qender qytetare, duke paraqitur
shembullin e kalimit gradual nga nje qender e vogel e banuar ne nje qytet
te mirefillte. Per kete kontribuan vecanerisht familjet e pasura dhe
aristokracia e qytetit.
Deri ne çerekun e pare te shekullit te XX, qyteti shtrihej rreth qendres
se tij, ku qe ndertuar pazari dhe dy xhamite me te shquara. Arteriet
kryesore ne forme radiale, lidhnin qendren e qytetit me lagjet e banuara
rralle, ku banesa rrethohej me troje shume te gjere. Lidhja e nje pjese te
popullsise, perveç zejtarise, me blegtori dhe bujqesi, ka kushtezuar
karakterin urbanistik te kesaj qendre,veçanerisht ne lagjet e saj
periferike.
E krahasuar me disa qytete te ngritura sipas nje plani paraprak te cilat
dallohen per struktura kompakte, struktura planimetrike e qytetit te
Tiranes, kryesisht product I anarkizmit feudal, I prapambetjes se madhe
ekonomike dhe kulturore, paraqetitet e çrregullt, e shtrire dhe e
copetuar. Ne te bejne pjese dy zona, ajo e banimit dhe ajo ekonomike, dhe,
si nderlidhese ishin rruget dhe rrugicat.
Gjate gjithe periudhes se zhvillimit te qytetit keto pjese kane qene ne
lidhje dhe varesi te ndersjellte ne shkalle e permasa te ndryshme ne kohe
por duke ruajtur karakteristika themelore, fakt qe ka gjetur pasqyrim ne
strukturen planimetrike te qytetit.
Dhe me te vertete, megjithe evolucionin e pesuar ne rrjedhen historike,
prej fillimeve e deri ne prag te shekullit 20 sic ka vene ne dukje me 1905
Degrand, “Qyteti ruajti gati ate fizionomi qe kishte para 3-4 shekujsh.
Mbeshtetur mbi kete baze struktura e qyteti pervijohej ne kete menyre :
-Zona e banimit terhequr me teper nga interesa te ngushta te pronesise dhe
per mungese kontrolli te centralizuar, shtrihej dhe shperndahej kudo pa
kufi dhe ndonje zone te caktuar.
Vetem banesat e aristokracise feudale zoteruese te qytetit ishin te
grumbulluara thuajse ne qender, brenda mureve te larta te cilat formomin
kalane e qytetit. Por me pas me shtimin e tyre, shtepite e tyre u ndertuan
edhe jashte ketyre mureve. Ndersa feudalet e tjere zejtare dhe tregetare
ishin shperndare ne te kater anet e qytetetit pa lidhje dhe perkujdesje
per njeri tjetrin, ndare ndermjet tyre edhe nga hapesira te medha boshe,
gje qe ka ndikuar edhe ne shtrirjen e pajustifikuar te qytetit.
Banesa tipike e Tiranes se asaj kohe ishte nje ose dy kateshe e ndertuar
me qerpiq dhe te distancuara nga njera tjetra me kopshte te rrethara me
mure relativisht te uleta te cilat zgjateshin rrugeve. Ndonese numerikisht
perbente objektin kryesor te qytetit , ne aspektin urbanistik, banesa
qendronte teresisht pasive, per shkak te terheqjes se saj nga rruget
kryesore. Por me kalimin e kohes keto raporte marrin vlera te tjera. Nga
mesi I shekullit te 18 filluan te ndertohen banesa qe dalin ne balle te
rruges dhe me pamjet e tyre kryesore te drejtuara ndaj saj, dhe dyqanet te
shkeputen nga qendra e qytetit dhe te dalin ne buze te rrugeve
-Zona tregetare dhe ekonomike perfaqesohej nga pazari I vendosur I teri
ne pjesen qendrore te qytetit. Pazari I vjeter eshte I perbere nga dyqane
me galeri e strehe druri qe sipas Degrand ka qene prishur me 1905 dhe
eshte rindertuar mbi bazen e pazarit te meparshem. Sic dihet edhe pazari I
rindertuar u shemb ne vitet 60 per ndertimin e pallatit te madh te
Kultures.
Pazari I Tiranes ishte I shtrire brenda hapesires se kufizuar nga Rruga e
Barikadave rruges se Dibres , rruges se sotme Luigj Gurakuqi dhe prej
nje pjese te sheshit te qendres se Tiranes, duke zene nje siperfaqe prej
2-3 ha.
Sistemi i rrugeve
Te dy zonat e siper permendura lidheshin ndermejt tyre me nje mori rrugesh
e rrugicash te cilat perbejne ndoshta dukurine me karakteristike te
qytetit. Pavaresisht se ajo shtrihej ne nje terren te paster fushor qe
favorizon sistemin rrugor drejtkendor, Tirana pati nje system rrugor ku te
gjitha rruget kryesore priren te shkojne ne qender.
Rruge per qerre, per karavane, per kembesore, per bageti dhe me vone per
automjete, te gjera e te ngushta, diku te drejta por me shume te thyera
dhe sidomos te lakuara, te nderprera dhe , jo rralle pa krye, qe me
ndarjet e shtesat familjare e interesat e pronesise degezoheshin ne te
tjera, formonin me qindra fije qe e benin strukturen rrugore te qytetit
gjithshka te ngjashme me damaret e nje gjetheje plepi. Ne pergjithesi ato
ishin nga 2-12 metra te gjera dhe te tera te pashtruara.
Sheshet publike. Prej tyre mund te permendim sheshin para xhamise se
vjeter dhe xhamise se Ethem- Beut, sheshi I lutjeve (Namazgjahu) ne lagjen
e Tabakeve (sot Ali Demi), sheshi I paradave ushtarake qe perkon me zonen
e Shallvareve, dhe sheshi i Shqiptareve para Kinema Republikes. Me teper
se sheshe klasike si hapesira gjeometrike te organizuara me ndertesa
perreth, ato ishin ngastra te vogla te krijuara si zgjerime pjesore
rrugesh me forma te crregullta dhe te lira nga ndertimet
Gjelberimi
Vete Tirana ka lindur mes gjelberimit. Ajo ka qene pjese e cdo shtepie
madje edhe atyre me te varferave. Gjelberimi gjendej ne nje shkalle me te
kufizuar ne sherbimin publik,si per shembull perpara cdo xhamije dhe
sheshi si pike referimi dhe anash ndonje pjese te rruges si ne rastin e
rruges se Kavajes.
Nga analiza sintetike qe ju be struktures urbanistike te qytetit prej
lindjes se tij deri ne fillim te shekullit XX, del se qytetit ka pasur nje
nisje ndertimore spontane, nje ecuri te ngadalte por te vazhdueshme
karakterizuar nga nje strukture e çrregullt dhe nje shtrirje irracionale.

Nentori i vitit 1912, eshte viti i pavaresise politike te Shqiperise nga
pushtimi 5-shekullor otoman. Kjo date shenon fundin e periudhes se pare te
rendesishme te tranzicionit per strukturen urbane te qytetit – ku qyteti u
themelua si nje qender urbane me influenca te qarta dhe karakter oriental
otoman. Gjate kesaj periudhe koshienca e zhvillimit urban ne traditen
lokale shqiptare u perqendrua me shume ne arkitekture se sa ne
urbanistike. Kjo ishte shprehje e nje forme te vecante te rezistences
kunder pushtimit. Produkt i kesaj periudhe eshte Shtepia Tradicionale
Tiranase, e ndertuar me materiale lokale te buta ndertimi (qerpic) te
shoqeruara nga punime artizanale ne dru dhe hekur.Banesa tiranase eshte
tipi me i hershem i baneses tradicionale shqiptare,dhe kjo duket qarte ne
zhvillimin kompozicional te saj.
Arkitektura e Baneses tiranase ndertohet mbi nje truall mjaft te
gjere,rrethuar me mure te larte. Ajo pergjithesisht nuk kufizohet me
rrugen .Porta e saj e hyrjes dy kateshe,eshte me permasa te medha,dhe disa
here ne njeren fleger te deres ndertohet nje porte me e vogel qe perdoret
zakonisht.Ne oborrin e gjere me peme ndertohet pusi dhe nje rrugine e
shtruar me kalldrem lidh shtepine me porten.
Ne planin kompozicional,banesa karakterizohet nga nje zgjidhje
origjinale,e cila nuk ka paralele me asnje tip banese tjeter ne
Shqiperi.Ne kete zgjidhje,vendin kryesor si berthama kompozicionale,e ze
shtepia e zjarrit.Ky ambjent,ku zhvillohet gjithe jeta e perditshme,madje
ne variantet e thjeshta dhe flihet,dallon nga ambjentet e tjera jo vetem
nga vendi ne kompozim,por dhe nga siperfaqja dhe volumi qe ze.Lartesia
relativisht e madhe e shtepise se zjarrit,perdhese,qe arrin deri ne 5m ka
mundesuar qe ambjentet perreth saj te zhvilloken ne dy kate.Siperfaqja e
dhomes se zjarrit varion nga 30-35m2 dhe ne plan ka formen e
katerkendeshit kenddrejte.Ne kete ambjent gjejme gjithmone vatren e cila
ndertohet ne drejtim te bishtit gjatesor.Lidhja e dhomes se zjarrit me
katet e siperme qe e rrethojne,behet nepermjet nje ballkoni te brendeshem
qe quhet Mafil,tek i cili shkon nepermjet shkalleve te lehta te
drurit.Perpara shtepise se zjarrit ndertohej hajati,qe mbulohej me te
njejten çati te shtepise se zjarrit.Balli i tij formohej nga shtylla druri
dhe krijonte nje siperfaqe te mbrojtur para hyrjes, ecila sherbente per
perpunimin e produkteve bujqesore,punimin ne avlement etj.
Varianti me i zhvilluar dhe me karakteristiku i shtepise tiranase eshte ai
i mbylljes se plote te shtepise se zjarrit nga te kater anet nga ndertimet
me kat.Banesa tiranase,si ne pamjen e jashtme,ashtu dhe ne brendesi te
saj,karakterizohet nga nje trajtim i thjeshte i elementeve
arkitektonike.Se jashtmi te bie ne sy volumi i saj i madh,format e
thjeshta volumore,qe thyhen deri diku vetem nga siperfaqet e hapura te
hajatit.
Kjo banese ndertohet me qerpiç dhe perforcohet me breza druri,ndersa si
lidhes perdoret balta e punuar. Lenda e drurit perdoret per konstruksionin
e çatise,dyshemete,dyert dhe dritaret,ndersa çatia mbulohet me tjegulla te
lugeta te kuqe, dhe kjo eshte arsyeja qe Tirana e vjeter shpesh eshte
quajtur Tirana e Kuqe, ne ndryshim nga cka predikohej pas Luftes se Dyte
Boterore nga ideologjia komuniste.

Autore
BESNIK ALIAJ
KEIDA LULO
www.seda.org.al www.co-plan.org
seda@albnet.net and co-plan@co-plan.org
Botues : GENC MYFTIU
© Te gjitha te drejtat i jane rezervuar : SEDA and Co-PLAN
_____________________________
[1] Tirana e Madhe perfshin Bashkite e Tiranes, Kamzes, Vores dhe komunat
e perreth tyre. Ndersa Rajonit Metropilitan I shtohen edhe bashkite e
Durresit, Shijakut, Fush Krujes dhe komunat.

Shqipua u ngrit me kembe, junase ti tregonj vende

2007-05-02T09:13:00.000-07:00

Ndina Kakome e madhe,
Ndina ju shenjtorë të gjithë
Shëndëlliu në një bigë,
Kakomeja në një grikë.

365 kambanat e Shasit

Nga Ardian Klosi
06-04-2007

Kishe e rrenuar ne Shas

Suaciumi përbëhej vetëm nga kisha... Nga një për
çdo ditë të vitit. 365 kisha në një sipërfaqe që
nuk është më e madhe se ajo e kurorës së Rozafës
ose të Drishtit.
Dëgjova para pak ditësh në lajmet kryesore se ka
dalë një libër për pellazgët, për epërsinë e
tyre ndaj helenëve dhe lidhjen e drejtpërdrejtë
të pellazgëve me ilirët dmth. shqiptarët. U
shtua edhe një libër, thashë me vete, për një
kulturë dhe një gjuhë të panjohur, e cila vjen,
nëpërmjet një gjuhe tjetër të panjohur sikurse
ilirishtja, te kombi ynë. U shtua edhe më
mjegulla dhe enigma mbi prejardhjen e
shqiptarëve dhe rrënjët tona në histori.
Mendime krejt të tjera më kishin mbërthyer para
pak kohësh në Suacium, apo Shas, apo Svaç, një
qytet-rrënojë pak kilometra përtej kufirit tonë
veriperëndimor, në territor të Malit të Zi.
Qytet mesjetar që mund të shihet e preket,
ndryshe nga e kaluara e lavdishme (dhe e
magjishme) pellazge-ilire.
Udhëtarët e shumtë që kalojnë nëpër Murriqan për
të shkuar në plazhet e Malit të Zi, do të kenë
vënë re më të majtë një tabelë që thotë Svac dhe
Sasko jezero; për çudi emri i vendit është
sllav, kurse liqeni anë tij mban emërtimin
shqip: Shas, liqeni i Shasit.
Rrënojat e qytetit të moçëm shtrihen mbi kurorën
e një kodre, nga larg thuajse të padallueshme,
po të mos ishin ende gjysmë në këmbë gërmadhat
perimetrale të një kishe. Para se të marrësh
shtegun për në majë të kodrës lexon mbi një
përmendore të re, me gërma të praruara shqipe,
pak a shumë se ky vendbanim dëshmon kulturën e
lashtë ilire dhe prejardhjen e popullit
shqiptar.
Ngjitja dhe endja nëpër gërmadhat e qytetit nuk
është aspak e lehtë. Kudo kanë mbirë shkurre e
bimë kacavjerrëse, në këtë vend nuk ka mbetur
gur mbi gur, përveç mureve që ende qëndrojnë nga
dy kisha dhe shtyllave anësore të njërës prej
portave të qytetit. Veç kësaj bije një shi i
imtë që i bën gurët e rrëzuar edhe më të
rrëshqitshëm edhe më të pasigurt seç duken në
rënien e tyre rastësore. Para meje çajnë rrugën
nëpër gjëmbaçë dhe shpatore dy historianë. I
pari, Oliver Jens Schmitt, diçka më i sigurt nga
i dyti, Dritan Egro, ngaqë ka qenë disa herë në
këtë vend enigmatik.
Prej mëse një shekulli, nga koha kur këto
rrënoja i vizitoi dhe i përshkroi konsulli i
Austro-Hungarisë në Shkodër Theodor Ippen
("Kisha dhe rrënoja kishash në Shqipëri„, botuar
në Vjenë më 1900), duket se asgjë nuk ka
ndryshuar. Shkruante Ippeni aso kohe: "Gërmadhat
janë në një gjendje aq të keqe saqë muret ende
të ruajtura përzihen me grumbujt e gurëve të
rrëzuar dhe shkëmbinjtë e kodrës, aq sa vizitori
e ka të pamundur të krijojë një përfytyrim të
ndërtimeve të këtij qyteti të vjetër ipeshkvnor„
Askush nuk mund ta thotë se kur është krijuar ky
qytet dhe kur është braktisur. Dihet vetëm që
rrënimi kishte filluar para se krahinat në të
dyja brigjet e Bunës të merreshin përfundimisht
nga turqit në shekullin 15. Si ipeshkvi Suaciumi
përmendet qysh në shekullin 11. Më 1244
shkatërrohet nga tartarët. Por e merr veten
sërish, nis e pret madje edhe monedhat e veta.
Ka qenë me sa duket deri në zenitin e
perandorisë së Stefan Dushanit (mesi i shekullit
14) qytet e treg i pasur krahinor. Rënia duhet
të ketë filluar me ngritjen e zotërve të pavarur
të Arbërisë, konkretisht në ato anë të
Balshajve. Sikurse e kanë vënë re K. Jirecek
("Skutari und sein Gebiet im Mittelalter„), M.
von Shufflay ("Staedte und Burgen Albaniens im
Mittelalter„) e së fundi O. J. Schmitt ("Arbëria
venedike„, shqip 2007, këtu sidomos kapitulli
"Hapësira jetike e qyteteve„, f. 95-161)
periudha e lulëzimit të qyteteve mesjetare
arbëre përkon me fuqizimin e mbretërisë, më pas
perandorisë serbe. Kjo për arsye se mbretërit e
carët përkatës u lanë qyteteve dalmate-arbëre
autonominë dhe kushtetutat e tyre në këmbim të
njohjes së sovranitetit mbretëror/perandorak.
Mbreti përfaqësohej në këto qytete, siç na e
dëshmojnë Statutet e Shkodrës nga një kont.
"Konti, si përfaqësues i sundimtarit të vendit,
shumë shpesh mbante gjysmën e një gjobe të vënë;
gjysma tjetër i shkonte komunës ose të
dëmtuarit. Përveçse si përfitues i këtyre
pagesave, konti thuajse nuk shfaqet gjetiu në
statutet. Ai kufizohej thjesht me përfaqësimin e
sundimit serb e sa për të tjerat duhej të
respektonte vetadministrimin e komunës„
(Schmitt, vep. cit. f. 118). Mungesa e dhunës në
shtrirjen e mbretërisë/perandorisë serbe në
trevat bregdetare të Dalmacisë e Arbërisë, pra
në këto vise të moçme të katolicizmit, ka një
sërë shpjegimesh. Më njërën anë ato zëvendësuan
Perandorinë e Bizantit të shpërbërë pas vitit
1204, duke mos ndryshuar marrëdhënien ndaj
qytetarive me autonomi e kushtetuta aq të
zhvilluara, siç ishin Raguza e Kotori, Budva,
Tivari e Ulqini, Shkodra e Drishti, për mos
përmendur më të voglat si Balezo, Suacium, Danja
e Sarda; më anë tjetër në ish-Dioklenë
latiniteti mbeti përherë komponente e brendshme,
e mbështetur shpesh edhe nga monarkët, sikurse
njihet sidomos prej mbretëreshës serbe me
prejardhje frënge Helena, së shoqes të Uroshit
I, e cila ngriti e blatoi kisha dhe manastire të
shumta, ndër to edhe kishën më të madhe e më të
famshme të këtyre anëve, atë të Shën Shirgjit
(në nderim të shenjtorëve Sergj e Bak) aty nga
fundi i shekullit 13.
Shpërbërja e shpejtë e Perandorisë serbe me
vdekjen e Stefan Dushanit (1356), çel periudhën
e fuqizimit të zotërve lokalë në trevat e
Arbërisë dhe të Zetës (Malit të sotëm të Zi).
Deri në vendosjen e Venedikut në këto anë dhe
ngadhnjimin përfundimtar të osmanëve kemi
struktura tejet të paqëndrueshme pushteti, ku më
e fuqishmja shfaqet në Arbëri të veriut e Zetë
dera e Balshajve. Për qytetet kjo nënkupton një
situatë krejt të re: mbreti serb, një pushtet i
largët që kënaqej me pagimin e detyrimeve të
caktuara dhe njohjen e sovranitetit simbolik
zëvendësohet me një zot që ndodhet fare pranë,
që kërkon ta mbajë oborrin dhe shpurat e tij
luftarake duke i mjelë me sa mundet qytetet e
pasura që ndodhen në territoret e sunduara prej
tij "Kështu Balshajt e ngritën tributin që duhej
të paguante Tivari në lartësi marramendëse dhe
pa vonuar kërkuan për vete të gjithë të ardhurat
e komunës... Në Durrës Topiajt kufizuan edhe
liritë e qytetarëve; për të siguruar pushtetin e
tyre ata tërhoqën brenda në qytet përkrahës të
vet, arbër etnikë në masë të madhe, e u dhanë
atyre tokat e pronat e qytetarëve, të cilët
nganjëherë u bënë edhe skllevër„ (Schmitt, vep.
cit., f. 200).
Pra për qytetet dhe komunat e Arbërisë duhet të
përfytyrojmë një qëndrueshmëri që shkon ndër
shekuj deri në mesjetën e vonë dhe përfundon me
rënien e perandorisë së fundit, asaj serbe.
Copëzimi nën zotërit territorialë, me një
periudhë stabiliteti relativ për qytetet që u
bënë venedike: Tivar, Ulqin, Shkodër, Drisht,
Lezhë e Durrës, i pasuar nga inkursionet dhe
invazioni osman, shënon orën e tyre të mbrame.
Schmitt vë re me të drejtë se sa më afër oborrit
të sunduesit, aq më i rrezikuar ishte nga
ngushtimet dhe grabitjet një qytet. Suaciumi
konkretisht ishte shumë pranë Ulqinit,
rezidencës së Balshajve. Dimë që një ipeshkv i
këtij qyteti arriti në vitin 1367 të kthente në
katolicizëm tre vëllezërit Balsha. Por kjo pa
dyshim që nuk ka qenë e mjaftë për të vendosur
një marrëdhënie ku do të respektohej autonomia e
qytetit të brishtë majë kodrinës. Aty nga fundi
i shekullit 14 plaçkitjet e qytetit nga ana e
Balshajve dhe e turqve pasojnë njëra-tjetrën.
Kur venedikasit arrijnë të mposhtin më të
fundmit e Balshajve, Gjergjin III në vitit
1420/21 Suaciumi kishte perënduar si qytet dhe
ishte shndërruar në një pronojë të thjeshtë.
Në një vështrim të parë qyteti të duket se ka
qenë i mirëfortifikuar e i mbrojtur nga pozita e
tij e ngritur. Por pastaj e kupton se ndryshe
nga Rozafa ose kështjella e Drishtit, pozicioni
nuk është aspak ai i një kalaje në vend të
thepisur që do mund t'i bënte ballë një rrethimi
të gjatë. Vetë kjo kodër është e butë dhe
ndodhja e saj pranë ujërave jetëdhënëse të Bunës
e liqenit dhe anë rrugës që lidhte pellgun
shkodran me bregdetin, aq sa ishin kushte të
mbara për një lulëzim paqësor, aq u bënë pas
vitit 1350 një fatalitet i pandreqshëm.
Megjithatë nuk është fati i rrënimit të një
qyteti, shembull që në trevat e Arbërisë mund të
takohet me dhjetëra herë, ai që e bën Suaciumin
vend kaq të veçantë e të çuditshëm. Sepse kjo
tokë fsheh nën cipën e saj të përmbysur sa herë
shumë më tepër qytete të vdekura sesa të gjalla,
shumë më tepër kulturë të qenë sesa kulturë të
tashme. Jo, ajo që e bën Suaciumin kaq të
veçantë dhe endjen time gur mbi gur, me dy
historianë në ballë, fantazmagorike, janë lloji
i ndërtimeve të këtushme. Suaciumi përbëhej
vetëm nga kisha... Nga një për çdo ditë të
vitit. 365 kisha në një sipërfaqe që nuk është
më e madhe se ajo e kurorës së Rozafës ose të
Drishtit.
Kjo e dhënë duket e sigurt. Na e thotë për herë
të parë një udhëtar venedikas, Giustiniani, i
cili shkruan më 1553 se "në këtë qytet të lashtë
ndodhen rrënojat e 360 kishave dhe kapelave„
(Ljubic, Com. et relationes 2, 231, cituar te
Shufflay "Die kirchlichen Zustaende im
vortuerkischen Albanien„, Illyrisch-Albanischen
Forschungen I, f. 264). Edhe popullsia aty pranë
rrënojat i ka quajtur për një kohë të gjatë
"Kishat„ (po aty). Ippeni në vitin 1900 na thotë
se "të gjitha muret që qëndrojnë ende në këmbë
kanë në njërën anë një apsidë që del përpara në
formë të rrumbullakosur„ ("Shqipëria e vjetër„,
f. 233, Tiranë 2002).
Përfytyroni një qytet të përbërë vetëm nga kisha
dhe kapela, rrugët e tij, personazhet që ndesh
në rrugë, të cilët janë vetëm priftërinj.
Përfytyroni një ditë të diel, një mesnatë
Pashkësh ose një mbrëmje Kërshëndellash dhe 365
kambana që rrahin në të njëjtën kohë. Ato duhet
të jenë dëgjuar deri poshtë në Bunë, në Shirgj e
në Shkodër. Po publiku vallë cili ka qenë? Kush
mbante vesh gjithë ato mesha? Një udhëtar i
shekullit 17 thoshte se Shasi ishte vendi i
grave të hijshme...
Diçka e veçantë duhet të ketë ndodhur në këtë
vend, një martirizim, një mrekulli a një vegim i
pashoq. Fuqia e besimit a energjia e mistikës,
quajeni si të doni, ka arritur ta mbushë çdo
pëllëmbë të kurorës së kodrës me nga një shtëpi
të Zotit. A ka pasur qytet të tillë vallë
tjetërkund në botë, së paku në botën e
krishterë?
Në yllësinë e qyteteve të Arbërisë veriore në
mesjetën qendrore dhe të vonë, Suaciumi mund të
ketë qenë përjashtim për "monokishësinë„ por jo
për vetë dendurinë e kishave. Një fjalë e njohur
gjatë kohës së sundimit venedik thoshte se
"midis Shkodrës dhe Drishtit shtëpitë e
Perëndisë janë kaq afër njëra-tjetrës sa një
mace mund të kërcente nga çatia në çati dhe të
mbërrinte në qytetin tjetër„ (te Cordignano,
"Antichi monasteri benedittini in Albania„
Civlità catolica 80/2, 1929, f. 18). Ndërsa në
një qytetth si Balezo në luginë të Rrjollit nga
25 kryefamiljarë të regjistruar më 1417, tetë
ishin priftërinj. Nga Drishti i vogël njihen
prej dokumentesh 8 kisha; në të vërtetë duhet të
kenë qenë shumë më tepër. Shuflai na thotë se
Arbëria në Mesjetë ishte e rrëmbushur me kisha e
me manastire. Ashtu sikurse Dalmacia e Greqia
edhe ajo bënte pjesë në trevat e moçme të
krishterimit, që shumë pak u tronditën nga
paganizmi sllav. Edhe pykat e ortodoksisë që u
futën më pas mes digës katolike – po t'i
përmbahemi sërish figuracionit të medievalistit
të shquar kroat – nuk morën në këto vise trajtat
e përplasjeve të dhunshme, për çudi madje
arritën edhe forma simbioze sikurse i gjejmë në
oborret e fisnikëve arbër nga Balsha te Topia,
nga Araniti te Skënderbeu.
Sidoqoftë këto përfundime janë pak, fare pak për
të rrokur atë që ka qenë jeta e këtyre vendeve
thellësisht të krishtera e tërësisht
europiane-mesdhetare deri në prak të pushtimit
osman. Në qoftë se arkeologjia shqiptare për
antikitetin ka arritjet e veta e na ka nxjerrë
deri-diku në dritë qytete të lashta, arkeologjia
mesjetare duket krejt në "këpucët e foshnjes„.
Mesjeta dhe krishtërimi kanë qenë tema të
padëshiruara në të vetmen epokë kur punoi
arkeologjia shqiptare, atë të socializmit. Kurse
historianët e mesjetës punojnë sot e gjithë
ditën në rastin më të mirë me arkiva dhe në
rastin më të rëndomtë, te ne, me punimet e të
tjerëve.
Kjo do të thotë që për Suaciumin nuk do të
mësojmë asgjë tjetër nga sa është botuar deri më
sot. Në dokumentat e shkruara për të nuk
përmendet as dhe një kishë... Ndërkohë që ai ka
pasur 365. Për secilën ditë të vitit. Gurë të
rrokullisur që nuk flasin dot.

Absentia

2007-04-25T17:34:00.000-07:00

Kur je i zene je i zene. Dhe sic thone nganjehere: If you are going to write at all write it all!
Bloglleku duket se po i vuan pasojat e kesaj adaxhoje

Analistet e Bythes

2007-02-15T12:11:00.000-08:00

Une nuk kisha bere ndonjehere nga keto! Por dua te protestoj dhunimin e jetes private te Ed Rames. Sic thote selmaderadio.blogspot.com
EDHE UNE JAM NUDIST!!

Kete artikull e mora borxh nga Peshku pa Uje
Në fillim dolen fotot, e pastaj nuk vonuan anal-istët. E në modë tipike anal-itike, këta të fundit i zhbiruan fotot a thua se këto të ishin vepra arti apo libra voluminoze. I përtypën gjerë e gjatë kuptimet e shumëfishta të këtij fenomeni "të ri" të politikës shqiptare, e na sollën (bjerini daulleve), analizat e tyre madheshtore.

Ja c'thotë Fatos Lubonja, që mbahet si progresist, per fotot nudo te Ed Rames:

Unë, personalisht, nuk kam probleme të mëdha me lakuriqësinë. Mua më shqetëson më shumë ajo çka tha Pango, ekzibicionizmi që [Edi Rama] përmendi. Padyshim, këto foto tregojnë një sindromë ekzibicionizmi, pra është prirja për të tërhequr vëmendjen, ose për t’u dukur me çdo kusht. ... Arrin pika më ekstreme, kur njerëzit zhvishen lakuriq për të tërhequr vëmendjen. Por unë problemin e kam te Tirana, te qyteti. Pra, kur një njeri i tillë merr përsipër të drejtojë qytetin, mundet që prirja e ekzibicionizmit të më dëmtojë qytetin.

Ah, qenkan prirjet ekzibicioniste... po prit, se Lubonja nuk mjaftohet me kaq:

Për shembull, ngjyrat e pallateve, që unë i kam kundërshtuar, janë sindromë ekzibicioniste. Por edhe plani francez me tetë kullat me nga 25 kate, tërësisht të panevojshme me këtë popullsi që ka, është frymë ekzibicioniste dhe njëkohësisht, kjo prirje është dhe diktatoriale, kur për të tërhequr vëmendjen eliminon të gjithë të tjerët. Unë e kam parë shqetësues Ramën si politikan dhe mund ta konsideroja pozitiv si intelektual që provokon shoqërinë, të dyja bashkë nuk bëhen dot dhe ky është problemi në thelb, sipas meje.

Anal-iza e Lubonjës është e thellë, shumë e thellë. Tre fotot e Edit, megjithëse iu vodhën dhe iu paraqitën (apo ekzibicionuan) publikut nga një gazetë kundërshtare si shantazh gjatë një fushate elektorale, demonstrojnë tendencat e tij (Edit, pra) për të shitur mend e për t'u dukur, thotë Lubonja. Llogjikë hermetike. S'ka rendesi kush i nxorri fotot: vete fakti qe keto foto ekzistojne vertetojne ekzibicionizmin e Rames. Me tej, del se ekzibicionizmi është thelbi i personit të Edi Ramës: ndryshe, pse do t'i kishte lyer pallatet me aq shumë ngjyra? Opa, ja dhe tulla e dytë. Lakuriqësia e fotove shpalos të njëjtat cilësi që shpalosin bojërat e pallateve të Tiranës. (Lubonja mund të kishte shkuar dhe më tej e të pyeste: pse vallë është Edi Rama kaq anormalisht i gjatë? Hmmm... shenje ekzibicionizmi, doemos!)
Llogjika hermetike vazhdon: megallomania e Edit nuk është gjë tjetër vecse diktatorializëm, thote Lubonja. (Une nudo, ju me rroba = une diktator, ju proletar.) E si mund të mos jetë i prirur për diktator një njeri që këmbëngul të bëjë Punë? (kot nuk quhej tjetra Partia e Punës...). 8 kulla me 25 kate? Jo mor zotëri, vetem komunistet mund te kene plane te tilla. Mbikalim, nënkalim? Komplet totalitarizëm. U përmbush dhe tulla e trete.

E katerta: artisti-politikan nuk bën. Sepse artisti ka për qëllim të provokojë dhe politikani ka për qëllim të hedhë premtime boshe. Largqoftë që këto të përmbushen...largqoftë që politikani të provokojë shoqërinë me objekte dhe plane progresive...largqoftë që politikani të ketë ndonjëfarë talenti që ta dallojë nga të tjerët (artist? Kurrën e kurrës!). Simbioza artist-politikan është shkatërrimtare. Një milion herë më e dëmshme se filozofi mbret.
Kaq kishte progresisti.
Hapi rrugën populistit "par excellence", mjeshtrit te "common nonsense", Mero Baze. Ky i përzien teoritë më arkaike të moralit popullor në një mish-mash absurd. Disa fjali 'cilësore' vijojnë, sepse koherencën e argumentit Mero nuk e njeh:

1. Jeta private e kandidatit për kryeministër të Shqipërisë dhe e kandidatit për kryetar Bashkie të Tiranës duhet të njihet në çdo skutë, pasi ne do t’i besojmë atij fatin e fëmijëve tanë dhe edukimin e tyre...Më tej, jeta e tij, private duhet doemos të kalojë në një shoshë dhe, nëse ka ndonjë person, ndaj të cilit duhet të kryhen zyrtarisht hetime për jetën private, është pikërisht ky, pasi është një qenie shoqërisht e rrezikshme.

2. Unë kam në kasafortën time foto orgjish të tij [Edi Ramës], apo foto që vënë në dyshim integritetin e tij, njerëzor...

3. Ai ka pozuar nudo dhe shumë i gëzuar para kamerës dhe para syve të fëmijëve që ka rrotull. Ai ka ushtruar dhunë seksuale mbi ta. Kjo nuk është jetë private. Ky është perversitet publik dhe askush nuk mund t’i besojë më fjalët e tij për shkolla dhe edukim fëmijësh në këtë vend.

4. Ky është padyshim skandali më i madh në botë, pasi bota nuk ka asnjë rast që një politikan të vetëfotografohet me gëzim me organe seksuale zbuluar.

Me Meron nuk po e mbaj dot më distancën që të lejon sarkazma. Fjalitë e tij të mësipërme, e shumë të tjera në artikull, janë nga fjalët më anti-demokratike që kam lexuar ne shume kohe, mbase ndonjëherë. Mero qëndron aty ku përputhen fashizmi dhe komunizmi: tek ekstremet e të majtës dhe të djathtës që dëshirojnë t'a bëjnë shoqërine një unitet konformist totalitar. Në një paragraf të vetëm Mero i thotë jo jetës private të individit, kërkon që shteti t'a hetojë jetën e tij private dhe deklaron se posedon foto të orgjive të Ramës. Mero thotë hapur se është kundër lirisë së individit dhe se ky i fundit duhet të hetohet (doemos, nga Sigurimi)...me veprime thote se ka foto të orgjive, në stil klasik spiunesk. Jo vetem kaq, por deklaron se Rama eshte "qenie shoqerisht e rrezikshme". Si keshtu? Si cifutet apo si homoseksualet?
Totalitarizmin dhe mungesën e tolerancës demokratike Mero e fsheh pas një moralizmi arkaik: Rama ka pozuar nudo para fëmijëve, krimineli! Perversi! Ne duhet t'i heqim nga shoqëria shqiptare individë të tillë anormalë (po ashtu sic nazistët hoqën qafe cifutët, homoseksualët e evgjitët) -- bërtet me të madhe Mero, duke shpalosur dëshirat e tij per nje shtet fashist.

Mos more, paska dalë Ed Rama nudo në një plazh ku ka fëmijë...po ku e pe krimin more plaku Mero? Në cilin ligj të shtetit shqiptar ndalohet dalja nudo rrugëve, apo edhe më keq, në plazh? Në një vend ku filmat porno kanë vite që jepen në pikë të mëngjesit në kanale televizive, krimi na qenka dalja nudo në plazh. "Dhunim publik" thotë plaku, duke shpikur kështu një kategori të re krimesh...
Ah, po, meqë Edi e "nxorri në plazh", para kalamajave, ne nuk mund t'i besojmë më fjalëve të tij për edukimin e fëmijëve...kurrsesi. E ja ku doli dhe morali kryesor i trillimit të plakut: mos votoni për Ramën! Votoni per Olldashin, se e ka mbajtur rrushin brenda, dhe rrjedhimisht mund te na jape leksione per edukimin e femijeve.
Trillimi merr përmasa të tjera kur Mero na sjell në muhabet familjen: po pse, këtij perversit do ia besoni fatin e fëmijëve tuaj? Besojani Fyhrerit tim, se ai është njeri me biografi te paster, burrë me grua e kalamaj qe trupin e vet nuk ia imponon si dhune publikut. Dhune publike! Oh cfare koncepti...
E, sigurisht, Mero nuk harron te na kujtoje se fotot e vjedhura janë skandali më i madh në botë, jo për faktin se janë vjedhur (pse, krim është vjedhja?) as për faktin se cënojnë privatësinë e individit Rama (se e kemi vendosur Ne të Udhëheqjes që Rama nuk ka jetë private) por për faktin se politikani ka dalë nudo. Dhe asnjë politikan në botë, thotë plaku që e njeh botën si gishtat e duarve te veta, nuk ka pozuar nudo me gëzim. As edhe një. Hic fare. Skandale seksuale me politikane nuk ka bota e zhvilluar. A ke degjuar gje ti per ndonje President qe te beje seks oral me nje punonjese, ne zyre, tek Shtepia e Bardhe? JO. S'ke degjuar, se skandale te tilla NUK KA.
--------------------------------------------------

Nuk mundem më. S'mundem më të kundërshtoj barbarët e medias shqiptare, "analistët", që ose bëjnë propagandë totalitare ose fshehin mllefet e tyre personale pas fjalish të sofistikuara. Nuk dua të përzihem më me arkaizma të tilla, e njerëz gjoja intelektualë që flasin a thua se Naim Frashëri është akoma gjallë. Hipokrizia dhe injoranca kanë gjetur mjetin e shpalosjes: fushatën elektorale. Fatmirësisht, fjala e shkruar mbetet në arkiv, që nesër pasnesër, të mbajmë mend se cfarë mrekullish pjell media e "lirë" "demokratike" shqiptare.

Albanologji. Vetem pa moral, shefo! Te lutem, pa moral!

2007-02-13T11:44:00.000-08:00

Ardian Klosi: nje ze i rendesishem ne sferen shqiptare

Arbër dhe shqiptarë E hënë 29 janar 2007

Shekulli

Nga Ardian Klosi
28-01-2007

Çështja e emërtimit të shqiptarëve nga të huajt
dhe e vetemërtimit të tyre ndër shekuj, është
një nga problemet më tërheqëse dhe më të
diskutuara të historisë së kulturës dhe gjuhës
së Albanisë, Arbënisë, Shqipërisë. Edhe pse me
të janë marrë shumica e albanologëve historianë
dhe e albanologëve gjuhëtarë, nuk duket se
debati është i shterrur, qoftë për burimin e
fjalës Albania ose Arbanon qoftë për zhvillimin
e fjalëve emërtuese a vetemërtuese në rrjedhë të
kohërave.
E rihap diskutimin jo për të shtuar ndonjë
shpjegim të ri etimologjik, por më tepër për të
kujtuar disa të vërteta që janë vënë re pak në
të shkuarën, si dhe për të dhënë një propozim në
fund të shtjellimeve, i cili ndoshta ka vlerë
për botimet tona historike, qofshin origjinale
këto, qofshin përkthime.
Dihet përgjithësisht që trajtat Arbëni,
arbënisht ose arbëresh janë shumë më të moçme se
Shqipëri dhe shqip. Ndër autorët tanë të vjetër
kemi përmendje të „shqip" si emërtim të gjuhës
një herë te Buzuku, tri herë e ndeshim te
"Rituale Romanum" të Budit dhe vetëm një herë te
parathënia e Bogdanit, por pastaj thuajse
rregullisht në gjithë botimet e shekujve 16-17
arbënisht e arbëresh, ndërsa për vendin pa
përjashtim Arbëni e Arbëri.
Më parë kemi dokumentimin më të hershëm të
mbiemrit "shqiptar" si llagap nga qyteti i
Drishtit në vitin 1368.
Trajtat Arbëni, Arbëri, Alvanoi etj. janë
diskutuar me hollësi edhe nga Çabej (shih "Emri
nacional i shqiptarëve", te Studime gjuhësore V,
Prishtinë 1976 f. 62-67) dhe këtu nuk do të
përsërisim dije të njohura. Është përgjithësisht
e pranuar që fisi i parë "përgjegjës" për emrin
tonë nacional është fisi ilir i Albanoi-ve, me
qendër Albanopolisin, që përmend gjeografi i
lashtësisë Ptolemeu në shek. 2 të erës sonë dhe
që bërthama e Albanias ose Arbanonit ka qenë
diku në malësinë në juglindje të Krujës. Nuk
duket fort bindës mendimi i Çabejt që sheh si
trajtë primare rrënjën arb dhe jo atë alb,
megjithëse përmendja e parë nga Ptolemeu, por
edhe tradita bizantine, ose shpjegimi që bëjnë
disa etimologë tek lidhin alb me mal dhe Gustav
Meyeri që sheh te Labëri një metatezë të *Albëri
duken bindëse për një formë primare me alb.
Çabej do ta lidhë rrënjën arb/arv me latinishten
arvum dhe greqishten e vjetër arura të dyja arë,
tokë buke. Pra kemi edhe këtu në miniaturë
kundërvënien ndaj shpjegimeve që historinë e
popullit shqiptar e lidhnin kryesisht me malet
dhe blegtorinë.
***
Në veprën e vet madhore "Arbëria venedike", që
del së shpejti në shqip, historiani zviceran
Oliver Jens Schmitt përshkruan ndër të tjera se
si është shtrirë në mesjetë drejt jugut dhe
veriut, tërhequr e shtrirë përsëri emërtimi
Albania, Arbanon etj. Duke qenë që nuk
ekzistonte një shtet mesjetar Arbëri dhe një
kulturë e dallueshme e arvanoi ose albanesi, ai
sugjeron që është më saktë të përdoret termi
hapësira arbëre, ku jetonin qytetarë a fshatarë
që flisnin arbërisht ose i njihnin si arbër për
arsye të tjera që do t'i cekim më poshtë. "Prej
një bërthame të vogël në botën malore të
Shqipërisë së sotme të mesme emërtimi u shtri
prej shekullit 12 e më pas në të katra anët e
horizontit, duke arritur rreth vitit 1400 në
veri deri në Kotor e në jug deri në Lepanto
(Naupaktos), e pra duke përfshirë gjithë pjesën
bregdetare të Ballkanit jugperëndimor."
("Arbëria venedike", kapitulli I, në
përgatitje).
Pikënisja ishte principata e Arbanonit që
shfaqet në burimet bizantine, e shtrirë diku mes
Çermenikës dhe rrjedhës së sipërme të Drinit të
Zi. Më pas me zbritjen e sundimit anzhuin të
Napolit në këtë anë të Adriatikut, u quajt
„mbretëri e Arbërisë" principata me kryeqendër
Durrësin. Ndërkohë Albanum dhe Arbanum kishin
edhe përdorimin e vet kishtar, pasi shënonin
dioqezën me të njëjtin emër (episcopus
Albanensis).
E pra në mesjetën e vonë nis e shtrihet emërtimi
i Albanias si e dallueshme nga Sclavonia në veri
– trevat e sllavëve të jugut, para së gjithash e
mbretërive dhe despotateve serbe - dhe Romania
në jug, gjithë ç'ishte Bizanti ose trashëgimia e
tij. Në shekujt 14-15 ndodh zgjerimi gati i
vrullshëm i Albanias në jug duke përfshirë
gjithë atë që quhej Epir në lashtësi dhe i po
këtij emërtimi në veri me krijimin e Albania
veneta, pra Arbërisë venedike që fillon me
protektoratin venedik mbi Durrësin më 1392, e
pastaj me marrjen e Shkodrës, Lezhës, Drishtit,
Danjës, Ulqinit e Tivarit me qarqet e tyre.
Ndërsa shtrirja e emërtimit në jug përkon me
valët e emgrimit masiv të arbërve në Greqi dhe
me ngritjen e principatave të përkohshme arbëre
në Gjirokastër apo Artë, në veri nuk ndodh një
fenomen i ngjashëm, pasi aty arbërit etnikë
dokumentohen edhe në shekuj të mëparshëm, por,
siç e përmendëm, kemi shtrirje të emërtimit nga
administra venedike, e cila pas rënies së
Shkodrës (1479) dhe vendosjes së gjykatës së
apelit në Kotor vazhdonte ta quante Albania
veneta edhe këtë pjesë të Dalmacisë, deri në
perëndimin e Republikës më 1797. Schmitt e
krahason zbrapsjen e emërtimeve si Romania,
Sclavonia ose Zeta në të mirë të emërtimit
Albania me zhvendosjen prej Bizantit të
emërtimit Makedonia në lindje drejt Trakisë,
pasi që Maqedonia e mirëfilltë u zu nga sllavët
e jugut. Një fenomen i ngjashëm do të ndodhte më
pas me "Epirin", i cili, me shtrirjen e
ortodoksisë dhe helenizimin e arbërve dhe
vllehëve të kësaj treve, erdhi e u ringjall si
emërtim pas mesjetës, duke marrë konotacionet
nostalgjike të lashtësisë, megjithëse në
pikëpamje etnike deri në kohët moderne këtu
ishin viset më të përziera të asaj që më vonë u
bë Greqi veriore dhe Shqipëri jugore.
Duken mjaft të sakta vrojtimet e Schmittit edhe
lidhur me çka quhej arbër në mesjetë. Përveçse
se emërtonte "arbërit etnikë" të provincës, kjo
fjalë përdorej edhe për banorë qytetarë ose jo
në qarqet venedike. Njihet p.sh. nga Raguza në
vitin 1427 Bogdan Petroviç Albanensis de Budua:
nga emri qartas sllav, e megjithatë quhet arbër
- albanensis. Nga statutet e Shkodrës ose
Kotorit njohim dallimin midis qytetarëve më
njërën anë dhe Albanensis, Sclauus, vel Vulachus
më anë tjetër. Qytetari e ndjente veten të një
rangu më të lartë se këta arbër, sllavë ose
vllehë të provincës, bujq a blegtorë gjysmë
nomadë, që e kishin të vështirë ta fitonin
qytetarinë. Qytetarët e Durrësit ose të Shkodrës
barinjtë që vinin e kullotnin tufat e tyre në
lëndinat pranë qyteteve, i quanin "arbër" dhe i
shihnin si të huaj (Schmitt, po aty). Shkodranët
ose drishtianët, po t'i shohësh thjesht nga
emrat pra në pikëpamje etnike, janë ose romanë,
ose arbër ose sllavë; por në vetëdijen e tyre
ata janë në radhë të parë qytetarë e në ndarjen
tjetër të rëndësishme janë ose bon homines
(aristokratë) ose volgares. Nga këto pak
shtjellime kuptohet se në mesjetë ishte parësore
përkatësia
familjare-administrative-juridike-fetare dhe e
një rangu më të ulët ajo etnike-gjuhësore.
Në këtë kuptim janë naive dhe të historikisht të
cungëta shprehje si „shqiptarët në mesjetë
quheshin arbër dhe Shqipëria Arbëri", siç i gjen
rëndom në librat e historisë të shkollave tona.
Por vërtet, kur kanë filluar ta quajnë gjuhën e
tyre shqip arbërit etnikë dhe veten shqiptarë?
Pa dyshim që cezura apo thyerja e madhe erdhi me
pushtimin osman. Osmanët fshinë nga faqja e
dheut të gjitha emërtimet shtetërore a
princërore që lidheshin me Albania dhe Arbanon.
Ata zhdukën kujtimin e Regnum Albaniae të
anzhuinëve dhe Karl Topisë, të Arbanonit të
Skënderbeut (në emërtimin që i jep bajli i
Durrësit në vitin 1457: 'Vendi Albano me
kryeqendër Krujën po kërcënohet rëndë nga
osmanët'), Albania Araniti apo Arbanusin e
Gjergj Aranitit siç del në dokumenta latine të
fundit të shekullit 15. Masakrimi dhe deportimi
i popullatës, rrënimi dhe zhdukja e ngulimeve të
tëra, emigrimi masiv i qindra mijëra arbërve nga
gjithë trevat që u kishin bërë osmanëve
rezistencën më të gjatë që njihet në Gadishull,
solli atë që vendasit „e mbetur" në vetëdijen e
tyre të shkëputeshin prej çdo lidhjeje
konotative-emocionale me Arbëritë e vjetra, si
principata, mbretëri ose protektorate venedike.
Vetëm Venediku vazhdonte ta ruante me kryeneçësi
emërtimin Albania veneta për një Arbëri që ishte
më shumë virtuale sesa reale. Ndërsa jashtë
këtij vendi të mjeruar pjesëtarët e eksodit, më
pas të diasporave, i ruajtën gati me fanatizëm
emërtimet arbër e arbëresh. Këtu shqip e
shqiptar nuk njihej fare. Po kështu edhe në
folklor në vendin mëmë humbi thuajse krejt
emërtimi arbër, siç humbën edhe këngët për bëmat
e Skënderbeut dhe heronjve të tjerë bashkëkohas
– ndërkohë që në diasporat arbëreshe këto u
ruajtën mjaft mirë.
***
Megjithatë mendojmë se shqip duhet të jetë shumë
më e hershme nga sa dokumentohet. Kjo prej
faktit se folja shqiponj, shqiptonj vjen nga
latinishtja excipere që do të thotë "flas
qartë". Njerëzit që nuk kishin kulturë a gjë të
shkruar, në kontaktet e tyre me administratën,
gjyqet, kancelaritë e kishat latine, i
përfytyrojmë fare mirë tek këmbëngulin se flasin
qartë, se flasin shqip. Sepse edhe nuk ka kuptim
të merret në mesjetën e vonë një huazim kaq i
drejpërdrejtë nga latinishtja. Kështu që të dyja
emërtimet për gjuhën duhet të kenë ekzistuar
ndër shekuj paralelisht, megjithëse „shqip" më e
ngushtuar në zonat e përhapjes së vet (nuk e
kanë p.sh. diasporat e Greqisë e të Italisë së
jugut, me prejardhje kryesisht nga Toskëria,
Çamëria, Peloponezi) dhe në fillim me kuptimin e
qartësisë apo theksimit në të folur. Ndërsa me
humbjen e të gjitha gjurmëve të shtetit a të
shteteve që mbanin brenda emërtimin "Arbëri",
shenjë e vetme dalluese dhe e përbashkët e
banorëve që banonin një trevë të vijueshmeishte
gjuha dhe kjo gjuhë që nuk kishte më nga pas
kurrfarë shteti, mund të ishte tani vetëm „gjuha
shqip". Shumë më të vona janë pas kësaj
emërtimet "shqiptar" e "Shqipëri".
Pas këtyre shtjellimeve duket pak e çuditshme që
në gjithë historiografinë tonë edhe kur flitet
për arbërit e mesjetës, madje edhe kur flitet
për qytetarët e Durrësit, Shkodrës, Drishtit ose
Tivarit përdoret emërtimi "shqiptar", ose flitet
për "Shqipërinë venedike". Është e njëjta gjë
sikur principatën e anzhuinëve ose të Karl
Topisë apo edhe të Skënderbeut t'i quash
"Shqipëri". Prandaj në përkthimin që u
lartpërmend, kemi përdorur rregullisht "Arbëria
venedike", arbërit, gjuha arbërisht - edhe
trajtat gege arbën e arbënisht do të ishin
korrekte -, fisnikëria arbëre e kështu me radhë.
Është një zgjidhje që krijon lehtësi dhe u
përgjigjet shumë më mirë të vërtetave historike,
duke shmangur njëkohësisht paragjykimet etnike
dhe përjashtuar nacionalizmin që fle te barazimi
arbër = shqiptar.

Buken t'onë të përditshme epna né sot.

2007-01-30T10:33:00.000-08:00

...E ndienai né fajet e mkatet t'ona, si i ndiejm na fajtorët t'onë. E mos na lên me ra në të keq: por largona prej gjith së keq. Ashtû kjoftë!

Kur ta thoni kete lutje drejtohuni me fytyre nga Meka!
Miresevini ne Zgjedhjet Lokale 2007!

Rrogozhine, demokristianet kandidojne myftiun
E Diele, 21 Janar 2007

Partia Demokristiane ben nje zgjedhje krejt te vecante,
duke preferuar kandidimin e nje udheheqesi mysliman per
postin e kryetarit te Bashkise se Rrogozhines. Tomor
Ballabani, myfti i Lezhes, do te garoje me 18 shkurt per
koalicionin qeveritar. Deklarata e myftiut: “Aplikimi i
paster i tre besimeve, jo me ngjyra politike apo
territoriale”. Kreret e PDK: “Jemi parti kombetare”

Partia Demokristiane ka bere nje zgjedhje krejt te
vecante, duke preferuar kandidimin e nje myftiu per
postin e kryetarit te Bashkise se Rrogozhines. Tomor
Ballabani, aktualisht numri nje i myslimaneve ne qarkun
e Lezhes, mesohet se do te garoje ne zgjedhjet e
ardhshme vendore te 18 shkurtit per bashkine e
Rrogozhines. Vendi i tij i origjines, qyteti i vogel i
Rrogozhines, do te jete sfida elektorale e myftiut te
Lezhes, i njohur per disa iniciativa te bashkepunimit
nderfetar. Megjithate e vecanta e ketij kandidimi
qendron ne faktin se kreu i myslimaneve do te rreshtohet
ne radhet e demokristianeve te udhehequr nga Nard Ndoka.
Ndonese jo nje parti me karakter fetar, demokristianet
mendohet se jane me te fuqishem ne zonat me popullsi
kryesisht kristiane te vendit. Ndersa zgjedhja e bere
per Bashkine e Rrogozhines pritet te sherbeje per ta
afruar kete force politike edhe me pjese dhe shtresa te
tjera te shoqerise.

Vete myftiu i Lezhes njihet per disa nisma interesante
te marredhenieve mes besimeve te ndryshme fetare. Ne
qytetin e Lezhes jane organizuar disa aktivitete, ku
profesore dhe akademike jane mbledhur me nismen e
Myftinise, ku dhe kane referuar mbi tema te ndryshme, qe
kane te bejne me besimin mysliman. Ne keto takime nuk
kane munguar drejtues te pushtetit vendor, intelektuale
dhe besimtare e perfaqesues te feve te ndryshme, te
cilet bashkejetojne ne kete qytet. Ne nje nga keto
takime, vete Ballabani, Myftiu i Qarkut te Lezhes, eshte
shprehur se “besimtaret bashkejetojne ne menyren me te
mrekullueshme dhe njekohesisht kane nje harmoni te plote
mes te tyre.”

Ne nje artikull te botuar ne “Korrieri” disa kohe me
pare, Ballabani eshte shprehur se “aplikimi i paster i
tre besimeve ne Shqiperi duhet kuptuar me mosdhenien
ngjyra besimit, qofshin ato politike apo territoriale
dhe mosperzierjen e tyre ne kulturat e vendeve me
shumice dominuese te asaj feje.” “Vlen te vleresohet
roli i ketyre besimeve ne integritetin dhe ceshtjen
kombetare. Kjo eshte vertetuar historikisht ne historine
e Shqiperise”, shkruan myftiu i Lezhes. Sipas tij, nje
nga arsyet e ekzistences se kesaj tolerance te papare
eshte dhe natyrshmeria e shqiptarit. “Ai (shqiptari) ne
shekull nuk ka treguar qendrueshmeri, pasi ne kushte te
caktuara historike kane perqafuar me te rene. Kjo gje
eshte vertetuar historikisht me besimin e perendive te
atyre nga pellazget, perqafimi i katolicizmit nga iliret
dhe perqafimi i fese islame masivisht gjate sundimit
osman”, vlereson myftiu.

Te pyetur nga “Korrieri”, drejtues te Partise
Demokristiane thane dje se PDK eshte nje force kombetare
dhe mbeshtet harmonine nderfetare. Nderkohe, per te
mundesuar kandidimin e tij ne zgjedhjet vendore te 18
shkurtit, Ballabani do te duhet te largohet nga drejtimi
i myftinise se Lezhes per t’u rikthyer ne qytetin e tij
te Rrogozhines.

Albania Veneta - A different take on the "She dropped the ball" posting further down

2007-01-30T08:26:00.000-08:00

Ky artikull u mor hua nga gazeta Shekulli e dates 30 Janar 2007, dhe ka lidhje me nje shkrim tjeter me poshte: "She dropped the ball!-Kush e ruan policin?". NJe mendje me thote qe shkruesi i ketij artikulli nuk eshte ne dijeni te kesaj lidhjeje midis Ambasadorkes Amerikane ne Tirane dhe Komplotit Venedikas! Qe!

Shekulli

Kulture Shqipëria në Bienalen e Venecias: Historia e një pune përsëmbrapshti

Nga Adrian Paci
30-01-2007

Ma në fund Bienalja e Venecias hyni në axhendën
e Ministrisë sonë të Kulturës, ups. . . të
Kulturës e të Turizmit, se kështu ia thonë.
Mbasi e kishte injorue për vite e vite me radhë
pjesëmarrjen shqiptare në evenimentin ma të
rëndësishëm artistik që zhvillohet çdo dy vjet
në qytetin e Venecias, Ministria jonë e Kulturës
dhe e Turizmit vendosi ma në fund me e marrë në
konsideratë këtë pjesëmarrje dhe ia hyni punës.
Veçse ia hyni përsëmbrapshti, duke prishë, e,
siç thotë poeti, "nuk kish sesi të ndodhte
ndryshe".
NDJESË
Unë e di fort mirë se sot opinioni ynë asht i
lodhun prej debateve e një debat për
pjesëmarrjen shqiptare në Bienalen e Venecias
nuk kishte me apasionue kërkënd.
Mandej nuk bahet fjalë për një debat kulturor,
për një debat që ka në qendër ide apo vizione,
pra për një debat gjithsesi të naltë. Jo, jo.
Këtu bahet fjalë për diçka të ultë e të pabukur,
nga ato që zyrat dhe konjukturat tona politike
dinë me servirë gjthmonë e që përgjithësisht
kalojnë në heshtje pikërisht sepse janë meskine
e jo tërheqëse.
I kërkoj të falun pra lexuesit të këtyne radhëve
për karakterin jo tërheqës të rrëfimit tem, por
nga ana tjetër jam i bindun se sa ma shumë me i
lanë në heshtje këto lloj mbrapështish, aq ma
shumë ato kanë me u zhvillue e me i ndejtë
kamëkryq jetës sonë kulturore.
PAK KRONIKË
Më 1997, për herë të parë një flamur i kuq me
shqiponjën e zezë sillej nëpër ambientet e
Bienales së Venecias. Ishte artisti Sislej Xhafa
që pa e thirrë kërkush, me një gjest tipik
provokativ por edhe lojcak, kishte vendosë me
mbathë rrobat e kombëtares shqiptare e me iu
paraqitë platesë së artit botnor në Venecia në
formën e një pavijoni klandestin.
Dy vjet ma vonë, pra në Bienalen e 1999-s, një
grup prej dhjetë artistësh shqiptarë në një
ekspozitë me titullin "Shqipëria Sot, Koha e
optimizmit ironik" të kurueme prej Edi Mukës,
merrnin pjesë në të parin pavijon shqiptar që i
bashkëngjitej ekspozitave të shumta përreth
Bienales së Venecias. Interesi dhe vëmendja ndaj
këtij pavijoni ishin të pazakonta për një
ekspozitë që gjithsesi zhvillohej jashtë dyerve
zyrtare të Bienales, duke shënue kështu suksesin
e parë të prezantimit të artit shqiptar në një
eveniment të këtij rangu.
Edicioni i 2001-shit do të sillte një tjetër
surprizë. Anri Sala merr çmimin e artistit të ri
ma të mirë të Bienales me videon "Uomoduomo".
Shqipnia nuk merrte pjesë zyrtarisht në Bienale.
Ministria e Kulturës as që e dinte që një
aktivitet i tillë po zhvillohej e aq ma pak se
një artist shqiptar merrte çmimin e Bienales e.
. . nuk kish sesi të ndodhte ndryshe.
Edhe në Bienalen e 2003-shit shteti shqiptar nuk
merr mundimin të përfaqësohet në Bienale.
Kuratorët e seksionit ndërkombëtar ftojnë
sërisht Anri Salën që merr pjesë këtë vit me
videon "Dammi i Colori".
Në Bienalen e vitit 2005 kena një tentativë të
një kuratori të ri, Andi Tepelena që bashkë me
kolegen e vet italiane Cecilia Tirelli i bien
dyerve të institucioneve shqiptare për të
mbështetë pjesëmarrjen në Bienalen e Venecias.
Ministria e Kulturës e ban veshin e shurdhër se.
. . s'kish sesi të ndodhte ndryshe. I vetmi që
mbështet me pak mjete e vullnet të mirë asht
drejtori i Galerisë Kombëtare të Arteve, Abaz
Hado.
Kësaj radhe duket se pjesëmarrja shqiptare do të
ketë një petk zyrtar. Sislej Xhafa caktohet
tashma jo si klandestin por zyrtarisht
përfaqësuesi i Shqipnisë në Bienalen e Venecias.

Falë punës së palodhun të Cecilias dhe Andit, si
dhe mbështetësve dhe përkrahësve të Sislejt
vepra-pavijon instalohet pranë parkut të
Bienales. Përveç Sislej Xafës edhe autori i
këtyne radhëve ftohet nga kuratorja e Bienales
jo si përfaqësues i Shqipnisë, por në seksionin
ndërkombëtar duke prezantue aty dy vepra.
Deri këtu pra, Bienalja e Venecias, megjithëse e
injorueme prej Ministrisë sonë të Kulturës,
Rinisë, Sporteve e tash së fundi edhe Turizmit,
kishte pasë si protagonistë të vet kryesisht tre
artistë shqiptarë.
Anri Salën, Sislej Xhafën dhe autorin e këtyne
radhëve. Kësisoj na u duk interesant propozimi
që ish drejtori i Galerisë Kombëtare të Arteve
na bani që për edicionin e 2007-tës të ishim ne,
pra tre artistë që kishim marrë pjesë në
edicionet e maparshme, që të merrnim rolin e
kuratorit të pjesëmarrjes shqiptare. Sigurisht
asnjeni prej nesh nuk kishte kurrfarë interesi
as material e as si imazh që të merrte pozën e
kuratorit. Propozimi na u duk interesant për
faktin se shpesh në botën e artit ku
kompeticioni asht aq i madh, jo shumë shpesh
gjen raste që artistët bashkëpunojnë ndërmjet
vetes për me promovue një tjetër koleg. Në
rastin tonë bahej fjalë edhe për tre artistë që
jetonin jashtë Shqipërisë e që krejt jashtë
rrugëve zyrtare të shtetit shqiptar kishin
arritë me krijue profilin e tyne në skenën e
artit botnor.
PROJEKTI
Mbasi Galeria Kombëtare e Arteve na propozoi me
u marrë me organizimin e pavijonit shqiptar në
Bienalen e vitit 2007, bashkë me Anrin dhe
Sislejn biseduem se si do të ishte ma mirë me e
konceptue këtë pavijon. Shqipnia nuk ka një
ndërtesë të vetën ku mund të organizohej
ekspozita, siç e kanë shumë vende të tjera në
Venecia, prandaj do të duhej gjetja e një
hapësine që gjithsesi mbetej jashtë parkut
kryesor të pavijoneve të Bienales. Duke mendue
se Bienalja vetë asht një aktivitet shumë
kompleks ku ndërthuren prezantimet e vendeve të
ndryshme me ekspozitën ndërkombëtare të kurueme
prej drejtorit artistik të Bienales si dhe me
shumë aktivitete të tjera anësore, ramë dakord
se prezenca shqiptare do të ishte ma efikase
sikur të mbështetej në prezantimin e një autori
e jo në një ekspozitë kolektive. Mendimi i
përbashkët i të treve ishte se artisti shqiptar
që do të prezantohej në Bienalen e 2007-tës të
ishte Edi Hila. Megjithëse jo ma i ri në moshë
Edi Hila kishte mbërritë me e mbajtë të freskët
kërkimin e vet artistik. Mbas mënjanimit të
forcuem që regjimi i kishte imponue në vitet
'70, duke e konsiderue veprën e tij si pjesë të
devijimit borgjezo-revizionist në kulturë e
arte, Edi Hila ia kishte nisë punës me një
entuziazëm të pazakontë në vitet '90 duke i
ndejtë afër të gjitha zhvillimeve të reja në
artin shqiptar. Pa pas nevojë me e "tradhëtue"
mjetin e vet të preferuem, pikturën, Hila kishte
gjetë forcën me e rinovue atë në funksion të një
reflektimi të rafinuem e të një vëzhgimi të
vëmendshëm të realitetit shqiptar. Të tre ishim
entuziastë për punën e Hilës dhe ishim të bindun
se po të gjendej mënyra efikase e prezantimit të
tij në Venecia, pavijoni shqiptar nëpërmjet
punëve të tija do tërhiqte vëmendjen e duhun të
kritikës dhe publikut ndërkombëtar. Fakti që tre
artistë ma të rinj e që punonin kryesisht me
mediat e reja prezantonin një artist ma të
vjetër që punonte me mjetet e pikturës, rrëzonte
një tjetër klishe të botës së artit sipas të
cilit artistët e vjetër janë në konflikt me të
rinjtë dhe piktura nuk çmohet nga artistët që
aplikojnë mjete të tjera si video, fotografi apo
instalacione. Të bindun se projekti ishte i
vlefshëm filluem kontaktet me drejtuesit e
Bienales dhe dukej se edhe ata ishin entuziastë.

ZHGËNJIMI
Këtë entuziazëm u përpoqa t'ia transmetoja edhe
ministrit të ri të kulturës kur në Janar të
2006-shtës i shkrova një letër ku, mbasi e uroja
për detyrën e re, i paraqita projektin e nisun
me miratimin zyrtar të Galerisë Kombëtare të
Arteve. Përgjigjja ishte korteze, por e
shkurtër; duhej të kontaktonim drejtorin e ri.
Domosdo çdo qeveri tek ne do të ndërrojë
drejtorët. Mos qoftë e thanë që kur ndërron një
ministër, drejtori i institucionit që varet prej
ministrisë të vazhdojë punën dhe projektet e
nisuna ma parë. I shkrova kështu një letër
drejtorit të ri të Galerisë, zotit Nestor Jonuzi
dhe mora prej tij përkrahjen se Galeria do
vazhdonte të mbështeste projektin tonë. Të
bindun se tashma asgja nuk pengonte vazhdimin e
projektit, ishim përqendrue në kërkimin e
hapësinës dhe mënyrave ma të mira të promovimit
të pavijonit shqiptar si dhe mbanim të tre
kontakte me Edi Hilën duke ndjekë me kuriozitet
e vëmendje punën e tij. Mirëpo, si duket, gjanat
në Shqipni funksiononin me një tjetër logjikë.
Mbrapa krahëve punohej për ta prishë projektin
tonë duke ngarkue me organizimin e pavijonit
shqiptar tjetër kënd. Kështu që kur nga zyrat e
Bienales u nis letra për në ambasadën shqiptare
në Romë për të kërkue zyrtarisht atashimin e
Shqipnisë pranë Bienales së Venecias për vitin
2007, në dyert e Ambasadës sonë mbërritën tre
letra; e para ishte letra zyrtare e
protokollueme nëpërmjet së cilës Galeria e
Arteve ngarkonte Adrian Pacin, Anri Salën dhe
Sislej Xhafën që të merreshin me organizimin e
pavijonit shqiptar në 2007-tën, e dyta ishte
letra e drejtorit të ri të Galerisë, Nestor
Jonuzit që thoshte të njëjtën gja dhe e treta
ishte shkresa zyrtare e Ministrisë së Jashtme që
përcillte vendimin e Ministrisë së Kulturës dhe
Turizmit se personi që do merrej me organizimin
e kësaj pjesëmarrjeje ishte Rubens Shima,
nëndrejtor i Galerisë Kombëtare të Arteve.
Sigurisht që Ambasada do t'i bindej Ministrisë.
Të ndodhte ndryshe s'kish se si…
MBYLLJA
Sigurisht që një pjesëmarrje në Bienalen e
Venecias mund të organizohet në mënyra të
ndryshme. Unë uroj që gjithsesi kjo pjesëmarrje
të jetë sa ma dinjitoze, por praktika e ndjekun
prej Ministrisë sonë të Kulturës e Turizmit nuk
premton asgja të mirë.
Një projekt u prish pa asnjë lloj motivimi, pa
marrë as ma të voglin mundim me argumentue një
pozicion të ndryshëm, pa asnjë kritikë apo
oponencë serioze. Tre artistë shqiptarë që
punojnë sot në vende të ndryshme të botës u
morën për muaj me radhë me një aktivitet nga i
cili nuk do të përfitonin asgja, ata donin vetëm
për me kontribue në prezantimin e vendit të tyne
në mënyrë sa ma të mirë dhe në vend të
mbështetjes morën shkopinj në rrota deri në
shkatërrimin e projektit. Asgja e mirë nuk mund
t'i vijë kulturës nga prapaskena të tilla
meskine frute të politikave amatoreske. Mandej
kuptohet se sa boshe tingëllojne deklaratat e
udhëheqësve tanë për të ashtuquajtunin "thithje
të trurit". Një tentativë për me ofrue një
kontribut të sinqertë e të kualifikuem u
shkatërrue pikërisht nga institucioni që ma
shumë se kushdo duhet të ofrojë mirëkuptim ndaj
çdo lloj kontributi të tillë. Sigurisht që as
Anri Sala as Sislej Xhafa e as Adrian Paci nuk
mbeten pa punë se dikush në Ministrinë e
Kulturës apo e Turizmit u prishi një projekt.
Shpresoj që edhe Edi Hila do ketë të tjera
shanse për ta ekspozue veprën e vet nëpër botë.
Thjesht një histori e mërzitshme zhgënjyese iu
shtue listës së gjatë të historive të ngjashme
që Ministria jonë e Kulturës dhe Turizmit
prodhon pa pushim.
Kush janë Adrian Paci, Anri Sala dhe Sislej
Xhafa
Nuk është ky vendi për të bërë analizën
artistike të poetikave që përcjellin punimet e
tre artistëve, por mund të thuhet pa frikë se
ndër tridhjetëvjeçarët e brezit të tyre ata janë
sot ndër emrat më të spikatur të skenës
artistike ndërkombëtare. I bashkon vetëm fakti
që janë shqiptarë, pasi janë krejt të ndryshëm
përsa i përket mënyrës së konceptimit të gjestit
artistik dhe kanë patur rrugëtime të ndryshme
artistike duke krijuar tre profile interesantë
që kanë tërhequr vëmendjen e kritikës më të
lartë të botë së artit.
Në kurrikulimin e tre artistëve, vepra e të
cilëve është paraqitur herë pas here edhe në
faqet e "Botës shqiptare", janë emrat e galerive
më në zë të botës, nga Neë Yorku e deri në
Japoni duke përfshirë galeri si Deitch Project,
Marian Goodmann, Yvon Lambert, Hauser und Wirth,
Shugoarts. Kanë ekspozuar në muzeumet më të
rëndësishmë të artit në shumë vende të botës e
kanë marrë çmime nga më të lartët.
Anri Sala, pasi ka mbaruar Akademinë e Artit në
Tiranë është specializuar dhe ka jetuar në
Francë ndërsa tani jeton në Berlin. Sislej
Xhafa, nga Peja e Kosovës, ka studiuar në
Akademinë e Firences e së fundi ka zgjedhur New
Yorkun si qytet të vetin. Ndërsa autori i
shkrimit, Adrian Paci, shkodran, ka mbaruar
studimet nëInstitutin e Lartë të Arteve në
Tiranë për t'u vendosur më pas në Milano ku
jeton me familjen kur gjen kohën mes një
udhëtimi nga njëri cep i botës në tjetrin.
"Gjithçka kemi mbërritë e kena mbërritë falë
talentit dhe punës, e jo falë ndihmës së shtetit
apo institucioneve shqiptare." shkruan Paci. "Në
fakt askush nuk po u kërkonte institucioneve
shqiptare me na ndihmue. Aq ma pak tashti qe nuk
kena asnjë grimë nevoje për këtë ndihme. Çdo
shtet serioz duhej t'i ishte vetëm mirënjohës
për kontributin që ata japin si përhapës të
emnit të mirë për vendin dhe kombin e vet. Por
ky i yni, jovetëm qe nuk asht serioz, por nuk
din me qenë as i hareshëm..."
(red.)

Po vjen po vjen!

2007-01-26T12:54:00.000-08:00

Kosova sot filloi rrugen formale drejt Pavaresise! Une isha aq nervoz por ne fund (ne mengjes ketu) isha aq i gezuar, aq i gezuar! Tani, nuk i morem te gjitha c'deshem, por Pavaresia u pa sheshit qe ishte rezultati final qe kish' ne mendje si ky Antihisari edhe te tjeret. Sic thone: edhe Roma nuk u be ne nje dite.

I uroj te gjithe vellezerit e motrat e mija qe rrojne ne Kosove e i pershendes me kete vjershe qe e mora hua nga Fajtori.com. Naimi e shkroi kete vjershe per te kujtuar nje tjeter Ngjarje te Madhe per kombin tone-Shkollen e Pare Shqipe ne Korce me 7 Mars 1897

Korça
O vëllezër shqipëtarë,
Gëzohi që erth kjo ditë
Kaq' e mir'e kaq'e mbarë,
Që sjell gjithë mirësitë!
Kjo është një dit'e rezë,
Që bie vëllazërinë
E dëbon jetën e zezë
Dhe ndarjen e marrëzinë.
Ta lusimë këtë ditë,
Q'e bekoi zot'i vërtetë
Dh'e dërgoi me shumë dritë,
T'i mbes'emëri përjetë.
Sot e vumë gurr'e parë,
Sa'ësht'e bekuar kjo ditë!
Zot'i math e pruftë mbarë
E na dhëntë urtësinë!
Hapu, hapu, errësirë!
Pa jakë tëhu, o dritë!
Se arriti koh'e mirë,
U gdhi nata, u bë ditë.
Sot niset një tjatrë jetë,
Të rremenë posht'e shtije,
Mbretëron fjal'e vërtetë,
Dhe të mirat gjith'i bije.
Zot'i math qoft'i lëvduar,
Q'e nxjer në shesht të vërtetën,
Se ajo si ka buruar,
Pa e ndritur jetën.
Lumja ti, moj korç'o lule,
Q'i le pas shoqet' e tua!
Si trimi në ball'u sule,
Ta paçim përjetë hua!
Kushdo që është sot burrë
Dhe shqipëtar i vërtetë,
Emëri s'i shuhet kurrë
Dhe nderi i rron përjetë.
Gjuha jonë sa e mirë!
Sa e ëmblë, sa e gjerë!
Sa e lehtë, sa e lirë!
Sa e bukur, sa e vlerë!
Kjo ë'shtë mëm' e mirësisë,
Që bije qytetërinë,
Gazthin e vëllazërisë,
Njerëzin' e miqësinë.
S'jemi grekër as bullgarë,
Asgjë tjetër nukë jemi,
Jemi vetëm shqipëtarë,
Ne kët'emër nder'e kemi.
Ky emr' është shum' i mirë,
Se më s'jemi të gënjyer,
Nukë jemi n'errësirë,
E njohëmë gjën' e vjyer.
Perëndia na e lëntë
Përjetë ta trashëgojmë,
Edhe kurrë mos e dhëntë
Ta humbim e ta harrojmë!
Të lemë mëmënë tënë
E të marimë një shtrigë!
Zoti mos e pastë thënë!
Pun'e keq'e shum'e ligë.
O, sa qenë të gënjyer
Ata që vuan për botë!
Turp të math kanë rrëfyer,
Punuanë fare kotë.
Pa mejtoni, o të gjorë,
Efialtin, Pafsaninë,
Që u bënë trathëtorë
Dh'e gjenë me perëndinë.
Nga gjithë ç'kemi kënduar
Për të njohur vetëhenë,
Kaqë gjë kemi mësuar,
Të nderojmë mëmëdhenë.
Se njerëstë gjithë vdesin,
Po jeta s'mbetet e shkretë,
Gjuha, mëmëdheu mbesin
Të patundurë përjetë.
Me zëmërë të gëzuar
Dhe me gjithë shpirt uroni!
Zotërinjt' e zotëruar,
Gjithë përnjëherë thoni:
Rroft' e qoftë Shqipëria
Dhe kombi e gjuha jonë!
Lulëzoftë dituria,
Edhe ndihmës paçim zonë.

She dropped the ball!

2007-01-23T10:14:00.000-08:00

Mire ne qe na ruan Polici, por Policin kush e ruan?

Tuesday, Jan 23, 2007

Posted on Sat, Jan. 20, 2007
BEHIND THE SCENES/ARTS & ENTERTAINMENT IN SOUTH FLORIDA
Miami's Albanian connection
ALEX QUESADA
'THE CREATION': The cast includes Jeff Koegh, standing, Valerie Stanford and Meshaun Labrone Arnold.
From South Beach to the Balkans, people in the contemporary art world have heard about Bonnie Clearwater, the executive director and chief curator of North Miami's Museum of Contemporary Art. Clearwater's latest fan is the vice director of Albania's National Gallery of Arts, Rubens Shima, who invited Clearwater to curate Albania's first ever pavilion in the Venice Biennale, an annual art fair that showcases works by artists from around the globe.
How did a museum director from North Miami end up curating a show that will represent a nation more than 5,500 miles away? It turns out that a MOCA docent, Amona Berman, is the mother of the American ambassador to Albania, Marcie Reis.
Reis recommended Clearwater to Shima, who also is commissioner for the Albanian pavilion at the Venice Biennale.
''I thought that this would be an amazing thing to do, to work with artists who for the last 16 years are just having the opportunity to experiment,'' Clearwater says, ``because under communism they were very much restricted to the social realism. Even their established masters are in a period of exploration right now, which is very exciting.''
Though the project is not related to her work at MOCA, Clearwater says she hopes the experience will allow her to develop relationships and a dialogue with Albania's contemporary art world, which would benefit the North Miami museum. ''It's good for me as a curator and art historian, being exposed to another type of art world, another mind-set, another approach,'' she says. ``There are a lot of artists I will be watching and staying in touch with and developing continuing relationships with.''-- DANIEL CHANG

Fajtor!

2007-01-23T09:55:00.000-08:00

Disclaimer!!
Nje "Bloger" (theksi tek e-ja si ne: kamarier) qe blogon nen emrin bytycci me coi llaf e me tha se me paska cituar nje faqe interneti-South East Europe Times!
Pasi i coj "fal me shnet' Ushtrise Amerikane qe (besoj se) eshte i zoti i kesaj faqe "shumegjuheshe" por jo dhe "e shume-sakte", i bej te ditur gjithe dynjase kesaj ane dhe m'ate ane te Pellgut se une nuk i kam shtuar atij artikulli as edhe nje shkronje, me perjashtim te opinionit tim per gazeten botonjese! Gjithashtu, edhe titulli (me demek "cheeky") ish' imi! Une nuk kam asnje merite, pervec se, ne mes' te hajduterve ku ndoshta do levdohesha nga bash-hajduti per rrembim te nje artikulli qe e ka nxerre ne drite tjater kush!
Me sy perdhe i kerkoj ndjese Gazetes Java dhe artikull-shkronjesit!

Artikull? Ca artikulli?

2007-01-17T07:15:00.000-08:00

Artikulli eshte marre nga gazeta Java (an acquired taste, if you ask me, but no matter) dhe ka te beje me ndertimin e nje kishe katolike ne Prishtine.

Katedralja ne Prishtinë: kujt i shërben Nga Ardian Ndreca, Rome Dec 21, 2006,
Të gjithë merren me çeshtjen e katedrales në Prishtinë, jo pse asht edhe aq e randësishme, por pse duket se qenka fort e bezdisshme. S’e kuptoj pse prish punë katedralja në Prishtinë, në nji kohë që shumë prej atyne që e “sulmojnë” e dinë mirë se, jo mungesa e saj, por kundërshtimi i ndërtimit të saj në Prishtinë e damton të ardhmen e Kosovës. Me kundërshtue ndërtimin e katedrales në Prishtinë domethanë me u vu në nji vijë me disa vende të lindjes së mesme ku s’mund të ndërtohen vepra kultesh alternative, e sigurisht asnji prej këtyne vendeve nuk asht model për t’u ndjekë sot për nji copë sado të vogël Europe siç asht edhe Kosova. Ajo çka më habiti pa masë ishte fakti se ndërtimi i katedrales katolike në Prishtinë në nji artikull të fundit të gazetarit Migjen Kelmendi krahasohej dhe barazohej me ndërtimin e kishës ortodokse në vitet e fundit të Millosheviqit. E njoh verve-n intelektuale të Migjenit, ashtu si edhe pasionin e tij për paradokset dhe për idetë me spec, por si mund të mendohet se akti politik i Millosheviqit për me ndërtue nji kishë ortodokse të ketë të njejtën vlerë me atë të ndërtimit të katedrales katolike! Katolikët në Kosovë janë në shtëpi të vet dhe jo në nji geto – i dashtun Migjen – prandaj nuk mund t’u caktohet territori dhe metrat katrorë ku me ndejt dhe ku me u lutë! Nji françeskan shqiptar, filologu i hollë At Viktor Volaj e kishte zakon me perifrazue nji shprehje të Terencit, e thonte: albanensis sum, albanensis nihil a me alienum puto! Pra: jam shqiptar e kurrgja që asht shqiptare nuk asht e huej për mue. Katolikët e Kosovës janë jo mâ pak shqiptarë sesa pjesa tjetër e popullsisë, janë në shtëpi të vet e duen çka u takon, ata s’janë të ardhun e s’janë të huej. A u harrue ndihma që Kisha katolike me organizmat e saja bamirëse i dhanë popullit të Kosovës në kohën e luftës dhe mbas saj: në Kosovë, në Shqipni, në Itali, Gjermani, Austri dhe në vende tjera europiane! A u harrue përkrahja politike dhe ushtarake që pati ky popull e fakti se vetëm falë kësaj përkrahje sot Kosova po shkon drejt pamvarsisë! Pse, sjellja e katolikëve në përgjithsi ndaj Kosovës asht e njejtë me atë të ish leader-it serb? Katedralja katolike nuk mund të duhet në Prishtinë njilloj si nji MacDonalds apo si nji dyqan i Zara-ës – siç e bjen Migjen Kelmendi, ashtu si asnji xhami apo teqe bektashinjsh s’mund të konsiderohet si nji ndërtesë e njejtë me nji dyqan ku blehen e shiten mallna! Besimi asht çeshtje ndërgjegjet dhe kurrkush nuk ka të drejtë me cënue dhe me gjykue ndërgjegjen e të tjerëve. Për me ndërtue nji kishë në Kosovë mjafton që kosovarët katolikë ta duen nji gja të tillë e kjo gja të respektojnë parametrat administrativë, lejet e ndërtimit, rregullat e sigurisë etj. Sa për debatin e miratimin qytetar të popullit të Kosovës, jam dakord, por tue qenë se populli në Kosovë ka zgjedhë përfaqsuesit e vet të denjë, të cilëve u ka besue nji mandat me pushtet dhe me limite të caktueme, atëherë u takon këtyne me e thanë edhe mâ qartë sesa e kanë thanë deri tashti fjalën e tyne për ndërtimin e katedrales në Prishtinë. Nuk ka referendume për çeshtje të këtilla që i përkasin respektit ndaj ndërgjegjes së tjetrit, asnji vend europian nuk ka ngrehë referendum për me lejue ndërtimin e xhamijave apo pagodave në Europë, por i ka pranue si shenjë tolerancë, mbasi numri sasijor i referenduesave jo gjithmonë përkon me cilësinë e parimeve demokratike siç asht toleranca fetare dhe bashkëjetesa paqsore. Por, siç shkruen Migjen Kelmendi te Java,: “Kush na garanton neve në Kosovë, se nesër, nëse ndërtohet katedrala pa debate qytetare, pa miratimin e shumicës muslimane, pa përpjekjen ma të vogël me ia spjegue qytetarëve të qytetit të Prishtinës arsyet pse duhet katedrala, dhe pa – referendum për ndërtimin e saj – se nji djal i ri musliman, 20 vjet ma vonë, në shembullin e godinës së katedrales nuk ka me e pa materializimin dhe arrogancën e përçmimit ndaj Islamit dhe besimtarëve muslimanë, prandaj i bindun si fidai don me e rivendosë nderin dhe namin e Islamit në këte qytet? Kush në të vërtetë e ban ate djal me u flijue? Islami apo Kadare me Ali Podrimën e me ata infantila shqiptarë që menduen se po i ndihmojnë europianizimit të Kosovës?” – në qoftë se asht kështu, atëherë ai djalë i ri me idena të stërvjetra, nuk ka me ba kurrgja tjetër veçse ka me vërtetue teoremat serbe. Asht verbni shpirtnore me pa te nji katedrale e krishtenë në nji qytet me shumicë myslimane përçmimin dhe arrogancën ndaj Islamit; pse un besoj se xhamijat në Europë nuk janë ndërtue si shenja sfidash por si vende të përshpirtshme ku besimtarët falen dhe i afrohen Zotit! A mund të ndërtohet e nesërmja e Kosovës tue e mbajtë veten peng prej atij 20 vjeçarit hipotetik dhe gjithë atyne që pranojnë me u lëviz prej dikujt si gur shahut, jo për me shkatrrue nji katedrale gurësh (e sa e sa janë shkatrrue deri më sot pa mujtë me trand aspak at’ besim që vijon tash 2000 e sa vjetë!) por me shkatrrue idenë e shqiptarizmës, idenë e tolerancë dhe të mirëkuptimit, idenë se nuk jemi tribu barbarësh por jemi popull që drejtohet me ligje dhe këto ligje shprehin qytetnimin tonë dhe të Europës së cilës i përkasim me rranjë. Mendoj se shumica myslimane e shqiptarëve e din fort mirë se nderi dhe nami i Islamit nuk mbrohet tue cënue kishat katolike, prandaj nuk besoj se në gjinin e besimtarëve tolerant ka me pasë vend për idena që janë të importueme prej jashtë. Më erdhi shumë keq kur lexova në nji intervistë të para disa ditëve të shkrimtarit të njohtun gjerman Hans Magnus Enzensberger, i cili kur e pyetnin se cili ishte gabimi mâ i madh gjatë gjithë jetës së tij, thonte se ishte fakti që ka mbështetë UÇK dhe rezistencën e saj (La Repubblica, 6 dhetor 2006, fq. 61). Me siguri kundërshtimet e ndërtimit të katedrales s’kanë të bajnë me faktin se për faj të ndokujt po humbim përkrahje dhe miq, por këto fjalë të shkrimtarit gjerman duhet me na ba me mendue gjatë. Nëmos tjetër katedralja në Prishtinë asht si nji «ambasadë» që e nderon kryeqendrën e atij vendi, nemos tjetër e nderon për kujtimin e të parëve, të cilët nuk besoj se mohohen as si kujtim historik e as si nji e vërtetë e së kaluemes së popullit shqiptar! Ka disa gjana që kanë nji vlerë që shkon përtej funksionit të tyne të mirëfilltë, kjo gja ndodh edhe me katedralen e Prishtinës, dhe ketë gja e kanë kuptue mâ së miri të gjithë Alitë, Ismailat, Bajramat e Mehmetat – që përmend Migjeni e që duen që ajo të ndërtohet: ata janë fytyra e vërtetë e islamit përparimtar dhe demokrat, tolerant dhe atdhedashës, të atij islami që i nevojitet si shembull mbarë Europës. Mos me pasë katedrale në Prishtinë nuk ndodhë asgja, me e kundërshtue ndërtimin e saj vetëm humbim, me e lejue ndërtimin e saj vetëm fitojmë, si popull – merret vesht.
© by Gazetajava.com

Albanensis sum, Albanensis nihil a me alienum puto!

2007-01-17T06:42:00.000-08:00

Jam shqiptar e kurrgja qe asht shqiptare nuk asht e huej per mue.

Para ca ditesh lexova kete artikull i cili me futi ne mejtime. Megjithese une personalisht jam ateist (ose gati-ateist), dhe nuk do me behej vone cfaredo perfundimi te kete "problemi" i artikullit, prape se prape ky artikull me beri te mendoj! A eshte kjo ide (e vene nga mua si titull) nje e vertete universale qe duke qene aq e dukshme nuk ka pasur nevoje te artikulohet? Apo eshte kjo nje kerkese e Shqyptarit te Ri i cili po e zevendeson identitetin e tij tradicional (qyteti apo fshatin e lindjes, me apo pa shkolle te larte, perkatesine fetare) me nje kostum te ri; Shqyptar i Gjytetnuem?

Shkrimtari i vitit?

2007-01-04T06:50:00.000-08:00

Jam shume i gezuar qe At Zef Pllumi u laurua me Penden e Arte-cmim i dhene nga Ministria e Kultures e Shqiperise, per librin e tij Rrno per me Tregue'

Shpresoj qe te lexojme dhe gjera te tjera nga At Pllumi!

Jo si kripa ne uje!

2006-12-21T10:08:00.000-08:00

Une gjithmone e kam vrare mendjen se ku vajten gjithe ato rraqe qe kishte njerezia deri me 1992! Jo divane, jo mindere, jo antena me grup e pa grup! Po ashtu u zhduken nga syte tane edhe Zuket, Skodat, Arot, Fiatet polake, Bc-te, Xhipsat etj
Dhe pikerisht kur kete po e flisja me tim ate, ime shoqe me sjell kete fotografi. Fotografia eshte marre ne nje fshat te Kelmendit, ne vere te 2006. Zisi, i cili eshte e paqarte nese eshte prodhim rus apo kinez, eshte ne gjendje pune dhe i sherben te zotit besnikerisht.
In memoriam te televizorit tone Bardhe e Zi, i cili u braktis pa asnje keqardhje diten qe ne shtepi erdhi televizori i ri Me Ngjyra!

Dude! Where's my truck?!

2006-12-12T10:37:00.000-08:00

Kjo e shkreta, duket qe eshte hera e pare qe ka hipur ne traktor! Rrofsh o revista YLLI, rrofsh!

Dewar's Awe!

2006-11-21T10:35:00.000-08:00

Dje pashe kete ne nje reviste:
If the men did what their wives told them to do more often, we would have more happy women but also..., more widows.

Rrno vetem per me tregue

2006-09-21T09:00:00.000-07:00

Sapo mbarova librin me kujtime te P. Zef Pllumit "Rrno vetem per me tregue". Libri ishte shume interesant dhe lexohej kollaj pavaresisht se ishte shkruar ne Gegnishte. Gegnishtja e Pllumit eshte e lehte dhe shpesh shnderrohet ne gjuhen standarde, me siguri pasoje e shume viteve te kaluara ne burg dhe bombardimit te perdishem me Zerin e Popullit.
Problemi im i vetem me librin eshte titulli. Une nuk e kuptova qellimin e tij ne fillim. Nese titulli do te ishte: "Rrno! Vetem per me tregue!" ose "Rrno me tregue!" do ta kuptoja qe ne fillim se kemi te bejme me nje urdher. Por kjo eshte nje vogelsi qe nuk heq librit asnje gram nga pesha qe ky liber, (une besoj) do te kete ne bibilioteken shqiptare te periudhes 1944-1991.
Do ja rekomandoja cdo njeriu.

foto e gjyshes

2006-07-25T14:15:00.000-07:00

une harrova te permend qe fotoja e gjyshes eshte marre hua nga shqiperia.com

A ka si ne?

2006-07-25T13:34:00.000-07:00

Plas, plas Sunday Times!!!

Faik Bej Konica

2006-07-23T11:33:00.000-07:00

Faik Beu ka thene: Tipari me dallues i shqiptareve eshte permbajta.

permbajtja

2006-07-23T11:30:00.000-07:00

2006-07-20T12:36:00.000-07:00

6789

12345

2006-07-20T08:51:00.000-07:00

12345